Hóa đơn điện giảm mạnh
Nhớ lại thời điểm năm 2021, điện mặt trời còn khá lạ lẫm nhưng gia đình chị Nguyễn Thị Thắm ở phường Hà An (Quảng Ninh) vẫn quyết định chi gần 100 triệu đồng để lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 5 kWp.
“Lúc bấy giờ, gia đình tôi chỉ có một cửa hàng tạp hóa nhỏ, lượng điện dùng cũng không nhiều như hiện nay”, chị nói. Song, lắp điện mặt trời mái nhà giúp gia đình chị chủ động được điện mình sử dụng, đồng thời bán được điện dư lên lưới.
Theo đó, trong 2 năm đầu tiên lắp điện mặt trời mái nhà, lượng điện dư bán lên lưới giúp gia đình chị thu về 700.000 đồng đến 1 triệu đồng/tháng. Còn 4 năm trở lại đây, quy mô cửa hàng kinh doanh được mở rộng, điện sử dụng nhiều hơn nên mỗi tháng chỉ thu về khoảng 100.000-200.000 đồng tiền bán điện dư.
Chị cho biết, ở cửa hàng của chị có 6 chiếc tủ mát và tủ cấp đông, ngốn một lượng điện rất lớn mỗi tháng. Chưa kể, trong nhà còn dùng 5 điều hòa, quạt mát, tivi, bếp điện… Song, nhờ có điện mặt trời mái nhà, hóa đơn tiền điện của gia đình chị chỉ hết 2-4 triệu đồng/tháng.
Do không lắp hệ thống pin lưu trữ, điện mặt trời chỉ sử dụng được vào ban ngày, còn tối vẫn phải dùng điện lưới, chị Thắm giải thích.
Tháng 9/2024, bão làm hư hỏng các tấm pin mặt trời, gia đình chị phải chi khoảng 15 triệu đồng để sửa chữa. Trong thời gian này, do phải sử dụng hoàn toàn điện lưới, hóa đơn tiền điện tăng vọt lên 7 triệu đồng.
Sau khi hệ thống điện mặt trời mái nhà được khắc phục, chi phí điện giảm trở lại, còn khoảng 3 triệu đồng/tháng.
“Gia đình tôi đang tính toán lắp thêm hệ thống pin lưu trữ để chủ động điện dùng vào ban đêm. Như vậy, hóa đơn tiền điện sẽ giảm mạnh hơn và cũng không còn lo sự cố mất điện và cắt điện luân phiên”, chị Thắm chia sẻ.
Tại Thái Nguyên, gia đình anh Nguyễn Anh Vũ ở phường Linh Sơn cũng đầu tư 100 triệu đồng lắp điện mặt trời mái nhà và pin lưu trữ.
Anh cho biết, trước đây mỗi tháng hóa đơn điện của nhà anh hết khoảng trên dưới 2 triệu đồng. Sau khi có điện mặt trời mái nhà, hóa đơn điện giảm tới 90%. Vào thời điểm nắng nóng, tiền điện chỉ còn khoảng 200.000 đồng/tháng.
Theo số liệu từ các tổng công ty điện lực, đến tháng 3/2026, cả nước đã có 12.000 khách hàng phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất và tự tiêu thụ, tổng công suất lắp đặt khoảng 1.800 MWp. Riêng năm 2025, toàn quốc ghi nhận khoảng 6.000 khách hàng lắp điện mặt trời mái nhà, với công suất 1.000 MWp.
Tính đến tháng 3/2026, khu vực phía Bắc gồm EVN Hà Nội và EVNNPC chiếm khoảng 43% tổng lượng khách hàng lắp đặt điện mặt trời mái nhà và 37% tổng công suất. Qua đó cho thấy, điện mặt trời mái nhà có xu hướng phát triển rõ rệt hơn tại các khu vực phía Bắc.
Các hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà và pin lưu trữ không chỉ tiết kiệm được một khoản tiền điện lớn mỗi tháng, mà còn chủ động được nguồn điện trong sinh hoạt, góp phần phát triển điện sạch, giảm phát thải khí nhà kính.
Cần nhiều chính sách hỗ trợ cho điện mặt trời mái nhà
Thực tế cho thấy, điện mặt trời mái nhà đang trở thành một trong những nguồn điện quan trọng, đóng góp lượng điện lớn và góp phần giảm áp lực phụ tải vào những giờ cao điểm.
Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO), cho biết, nguồn cung từ điện mặt trời mái nhà đầu cực ước tính lên tới 50,8 triệu kWh, chiếm 4,7% trong tổng nguồn điện phát trong ngày 7/4. Theo đó, điện mặt trời mái nhà chính thức vượt qua điện gió, điện sinh khối để trở thành nguồn cung điện lớn thứ 5 ở nước ta.
Ông Nguyễn Mạnh Quang, Phó Trưởng ban Kinh doanh và Mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho rằng, khuôn khổ pháp lý về tiết kiệm điện, điều chỉnh phụ tải và phát triển điện mặt trời mái nhà đã được định hình khá rõ và bước đầu mang lại hiệu quả tích cực.
Tuy nhiên, để tạo chuyển biến mạnh mẽ và bền vững hơn thì cần tiếp tục hoàn thiện chính sách theo hướng đồng bộ hơn.
Theo đó, cần xây dựng cơ chế tài chính đủ hấp dẫn và ổn định cho các chương trình tiết kiệm điện và điều chỉnh phụ tải. Việc coi điều chỉnh phụ tải như một “nguồn điện dự phòng” từ phía khách hàng đòi hỏi phải có cơ chế khuyến khích tương xứng, bảo đảm lợi ích kinh tế rõ ràng.
Cần có các cơ chế hỗ trợ đầu tư đủ mạnh, bao gồm tín dụng xanh, hỗ trợ lãi suất, phát triển mô hình ESCO và xây dựng quỹ đổi mới thiết bị nhằm nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng. Đây là những công cụ quan trọng để thúc đẩy doanh nghiệp và người dân đầu tư vào các giải pháp tiết kiệm điện và năng lượng tái tạo.
Bên cạnh đó, việc đơn giản hóa thủ tục đầu tư, đặc biệt đối với điện mặt trời mái nhà theo cơ chế một cửa, là yêu cầu cấp thiết nhằm giảm chi phí giao dịch và rút ngắn thời gian triển khai. Đồng thời, cần sửa đổi các quy định về giấy phép hoạt động điện lực theo hướng phù hợp hơn với đặc thù của các hệ thống tự sản xuất, tự tiêu thụ, nhất là trong khu công nghiệp; hoàn thiện khung pháp lý cho mô hình bên thứ ba đầu tư và vận hành hệ thống.
Ông Quang nhấn mạnh vai trò then chốt của hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS). Trong các quy hoạch và định hướng chính sách, điện mặt trời được xác định cần đạt tỷ lệ tối thiểu khoảng 10%. Tuy nhiên, để nguồn điện này phát huy hiệu quả và không gây áp lực cho hệ thống, cần đi kèm giải pháp lưu trữ.
