Cuộc xung đột tại Trung Đông không chỉ làm gián đoạn thị trường năng lượng và phân bón, mà còn lan sang cả lĩnh vực nông sản, đẩy giá hạt dẻ cười – một mặt hàng tiêu dùng phổ biến – lên mức cao nhất trong vòng 8 năm qua.
Iran hiện là quốc gia sản xuất hạt dẻ cười lớn thứ hai thế giới, với sản phẩm được tiêu thụ trực tiếp hoặc sử dụng rộng rãi trong ngành thực phẩm như kem, sô cô la và đồ uống. Tuy nhiên, chiến sự đã khiến nguồn cung từ quốc gia này bị gián đoạn nghiêm trọng, trong bối cảnh thị trường vốn đã chịu áp lực do sản lượng sụt giảm từ trước đó.
Theo các chuyên gia thị trường, hoạt động xuất khẩu hạt dẻ cười của Iran đã gặp khó khăn trong thời gian dài do các lệnh trừng phạt và căng thẳng địa chính trị. Vụ thu hoạch năm 2025 không đạt kỳ vọng, cùng với những bất ổn nội bộ, đã khiến chuỗi cung ứng bị thu hẹp.
Khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2/2026, tình hình càng trở nên nghiêm trọng hơn khi các tuyến vận chuyển bị gián đoạn, đặc biệt là tại khu vực Trung Đông – vốn đóng vai trò vừa là trung tâm sản xuất, vừa là điểm trung chuyển quan trọng.
Dữ liệu từ thị trường cho thấy giá hạt dẻ cười đã tăng lên khoảng 4,57 USD/pound trong tháng 3, mức cao nhất kể từ năm 2018. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc nhiều hãng vận tải biển tạm dừng nhận đơn hàng mới liên quan đến khu vực Trung Đông, khiến việc giao hàng tới các thị trường tiêu thụ lớn như Ấn Độ bị đình trệ. Đây là quốc gia nhập khẩu lượng lớn các loại hạt, với tổng giá trị lên tới hàng tỷ USD mỗi năm.
Trong khi đó, Mỹ – quốc gia sản xuất hạt dẻ cười lớn nhất thế giới – cũng chưa thể bù đắp hoàn toàn sự thiếu hụt nguồn cung từ Iran trong ngắn hạn. Theo ước tính, Mỹ chiếm khoảng 40% sản lượng toàn cầu, trong khi Iran vẫn đóng góp đáng kể cả về sản lượng và xuất khẩu.
Đáng chú ý, trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu bị thắt chặt, Việt Nam lại nổi lên như một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị của ngành hàng này. Dù không có vùng nguyên liệu lớn, nhưng Việt Nam đang đẩy mạnh vai trò chế biến và tái xuất các loại hạt có giá trị cao.
Số liệu từ Cục Hải quan cho thấy, riêng trong tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu hạt dẻ cười của Việt Nam đạt gần 138 triệu USD. Dù giảm so với tháng trước do yếu tố mùa vụ, con số này vẫn tăng mạnh 413,4% so với cùng kỳ năm 2025, chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả.
Kết quả này phản ánh xu hướng dịch chuyển của doanh nghiệp Việt Nam từ xuất khẩu thô sang tham gia sâu hơn vào các khâu chế biến và thương mại. Các sản phẩm như hạt dẻ cười và hạnh nhân thường được nhập khẩu từ Mỹ, Iran hoặc Thổ Nhĩ Kỳ, sau đó được sơ chế, rang, tách vỏ hoặc đóng gói trước khi tái xuất sang các thị trường châu Á và một số quốc gia phát triển.
Một trong những yếu tố thúc đẩy xu hướng này là chính sách thuế. Cụ thể, từ ngày 31/3/2025, thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với hạt dẻ cười được điều chỉnh từ 15% xuống 5%. Việc giảm thuế sâu giúp doanh nghiệp hạ đáng kể chi phí nguyên liệu đầu vào và tăng khả năng cạnh tranh.
Trong bối cảnh thị trường toàn cầu biến động mạnh, giới chuyên gia cho rằng việc tận dụng tốt vai trò trung chuyển và chế biến có thể giúp Việt Nam mở rộng vị thế trong chuỗi cung ứng nông sản giá trị cao. Nếu duy trì đà tăng trưởng, nhóm hàng này cùng với các mặt hàng chủ lực khác có thể đóng góp đáng kể vào mục tiêu xuất khẩu rau quả đạt trong thời gian tới.
if (pageSettings.allow3rd) admicroAD.unit.push(function () { admicroAD.show('admzonek1fs4xky') });
