Quốc hội đã chính thức thông qua bỏ ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng chịu thuế với hộ kinh doanh và giao Chính phủ điều chỉnh. Ngày 29/4, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 68/2026 chính thức nâng mức chịu thuế thu nhập của hộ kinh doanh, cá nhân từ 500 triệu đồng/năm lên 1 tỷ đồng/năm.
Theo tính toán từ Bộ Tài chính, dự kiến số giảm thu ngân sách nhà nước là khoảng 16.650 tỷ đồng so với năm 2025 (thu theo chế độ thuế khoán và mức ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế là 100 triệu đồng/năm) và giảm khoảng 4.850 tỷ đồng so với chính sách hiện hành đã điều chỉnh ngưỡng doanh thu miễn thuế lên 500 triệu/năm.
Hơn 2,5 triệu hộ kinh doanh không phải khai thuế
Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), chính sách này thể hiện tinh thần “khoan sức dân”, tăng cường chính sách hỗ trợ đối với các đối tượng yếu thế, đặc biệt là khu vực hộ kinh doanh.
Dẫn số liệu kết quả điều tra của VCCI từ hơn 1.000 hộ kinh doanh tại 34 tỉnh, thành phố, ông Tuấn cho biết trong năm 2025, có hơn 81% hộ kinh doanh ghi nhận doanh thu giảm và 7 5% giảm lượng khách hàng, 73,7% hộ kinh doanh cho biết chỉ “lãi ít”; và chỉ 1,9% đạt mức “lãi như kỳ vọng”.
Phần lớn hộ kinh doanh đang vận hành ở ngưỡng lợi nhuận rất mỏng đủ để tồn tại nhưng không đủ để tích lũy, cũng như không đủ sức chống chịu trước những cú sốc tiếp theo.
Sức khỏe kinh doanh yếu đi đã chuyển hóa thành tâm lý phòng thủ: 60,8% hộ dự kiến chỉ duy trì quy mô hiện tại trong 2 năm tới, 33% có xu hướng thu hẹp, và chỉ 1,8% có ý định mở rộng. Trạng thái chủ đạo của khu vực hộ kinh doanh hiện nay không còn là tìm kiếm tăng trưởng, mà chủ yếu là cố gắng duy trì sự tồn tại.
Về mức đóng thuế, có tới 49,1% hộ kinh doanh cho rằng mức thuế hiện nay cao hơn khả năng của họ, và 22% đánh giá là “quá cao”. Trong khi đó, chỉ khoảng 10,8% cho rằng mức thuế là phù hợp, còn lại 18% không nêu ý kiến.
Vì vậy, khi nâng mức ngưỡng chịu thuế, khu vực hộ kinh doanh sẽ được hưởng lợi đáng kể, bởi số lượng hộ không phải chịu thuế và không phải khai thuế sẽ tăng lên rất lớn, khoảng 2.556.042 hộ, cá nhân. Điều này góp phần giải phóng nguồn lực, giảm bớt gánh nặng trách nhiệm cho một khu vực kinh tế rất quan trọng.
“Đằng sau chính sách phải là mục tiêu phát triển khu vực hộ kinh doanh một cách lành mạnh, bền vững; vừa tạo thuận lợi cho hoạt động, vừa tạo động lực để họ lớn lên, trưởng thành và đóng góp nhiều hơn cho nền kinh tế. Vì vậy, lộ trình nâng ngưỡng theo đề xuất của Chính phủ là phù hợp", ông Tuấn nêu rõ.
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam. (Ảnh: Nguyễn Ngọc)
Cần xây dựng khung pháp lý riêng
Còn theo TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, mức 1 tỷ đồng có thể phù hợp với một số lĩnh vực có biên lợi nhuận cao, như một số ngành dịch vụ, thương mại, nơi tỷ suất lợi nhuận có thể đạt khoảng 25%. Khi đó, lợi nhuận tạo ra khoảng 250 triệu đồng/năm và việc tính thuế là hợp lý.
Tuy nhiên, với các hộ kinh doanh có biên lợi nhuận thấp như bán tạp hóa, bia, thuốc lá hay hàng tiêu dùng nhanh, lợi nhuận chỉ khoảng 2–5% thì thu nhập khoảng 50–100 triệu đồng/năm là mức quá thấp để chịu thuế.
Tương tự, ngưỡng 1 tỷ đồng có thể hợp lý với hộ chỉ có một lao động, nhưng lại bất hợp lý với hộ sử dụng 5 – 6 lao động. Ở khu vực nông thôn, mức này có thể phù hợp, nhưng tại đô thị lớn – nơi chi phí cao hơn nhiều thì lại không còn tương thích.
Không chỉ vậy, chính sách này còn tạo ra sự bất bình đẳng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp siêu nhỏ hoạt động theo Luật Doanh nghiệp cũng chỉ có doanh thu 1–2 tỷ đồng/năm, nhưng lại phải tuân thủ đầy đủ các quy định chặt chẽ về kế toán, bảo hiểm, chi phí… Trong khi đó, hộ kinh doanh cùng quy mô lại có thể được hưởng ưu đãi thuế.
Điều này có thể tạo ra “hiệu ứng ngược”, khiến doanh nghiệp có xu hướng chuyển đổi thành hộ kinh doanh để được hưởng lợi về thuế. Thậm chí, có thể xuất hiện tình trạng “chia nhỏ” hoạt động kinh doanh, nghĩa là một doanh nghiệp tách thành nhiều hộ kinh doanh đứng tên các thành viên trong gia đình để giảm nghĩa vụ thuế.
"Những phản ứng này của thị trường là điều hoàn toàn có thể dự báo trước, và nếu không tính toán kỹ, chính sách sẽ gây ra méo mó trong môi trường kinh doanh", ông Bình quan ngại.
TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam. (Ảnh: VCCI)
Theo vị chuyên gia này, việc cần ưu tiên không phải là tiếp tục bàn về con số ngưỡng, mà là xác lập lại cách tiếp cận: cần làm rõ hộ kinh doanh là một chủ thể pháp lý như thế nào trong nền kinh tế, từ đó thiết kế một hệ thống chính sách thuế phù hợp, công bằng và sát với bản chất hoạt động của họ. Muốn vậy, trước hết phải làm rõ địa vị pháp lý của hộ kinh doanh.
Về bản chất, đây là hình thức cá nhân tự kinh doanh, không có tư cách pháp nhân và chịu trách nhiệm vô hạn, nên cách đánh thuế phù hợp hơn là dựa trên thu nhập thay vì doanh thu. Nếu chuyển sang đánh thuế thu nhập cá nhân, sau khi trừ chi phí và xác định thu nhập thực tế, nghĩa vụ thuế sẽ phản ánh đúng khả năng của từng hộ, qua đó bảo đảm công bằng hơn và tránh được những tranh luận kéo dài về ngưỡng doanh thu.
“Cách tiếp cận này cũng phù hợp hơn với thực tiễn khi có những trường hợp doanh thu cao nhưng lợi nhuận thấp và ngược lại”, ông Bình nhìn nhận.
Về lâu dài, cần xây dựng một khung pháp lý riêng cho kinh doanh cá thể, tách bạch với khu vực doanh nghiệp. Khi đó, các quy định về thuế, bảo hiểm xã hội và nghĩa vụ pháp lý khác cũng cần được thiết kế phù hợp với đặc thù của nhóm này.
"Đây không phải là vấn đề mới, mà là kinh nghiệm phổ biến ở nhiều quốc gia. Điều Việt Nam cần làm là vận dụng linh hoạt và phù hợp với thực tiễn trong nước", ông Bình khẳng định.
