Trao đổi với PV VietNamNet, PGS. TS Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học ứng dụng Việt Nam (Tổng Hội Y học Việt Nam) cho biết, bánh chưng không chỉ là món ăn mang ý nghĩa tâm linh mà còn là niềm vui đoàn viên của mỗi gia đình Việt trong dịp Tết đến, Xuân về. Hương thơm của gạo nếp, đậu xanh, thịt mỡ quyện trong lá dong xanh đã trở thành ký ức khó quên của nhiều thế hệ.
Tuy nhiên, Tết cũng là thời điểm nhiều người gặp phải tình trạng tăng cân nhanh, đầy bụng, rối loạn tiêu hóa hoặc tái phát các bệnh mạn tính như trào ngược dạ dày - thực quản, rối loạn mỡ máu, gan nhiễm mỡ. Vì vậy, câu hỏi đặt ra không phải là có nên ăn bánh chưng hay không mà là ăn thế nào để vừa giữ trọn hương vị truyền thống vừa bảo vệ sức khỏe.
Xét về thành phần, bánh chưng là món ăn tương đối cân bằng nếu sử dụng với lượng hợp lý. Gạo nếp, nguyên liệu chính cung cấp tinh bột phức, là nguồn năng lượng dồi dào và tạo cảm giác no lâu. Tuy nhiên, do giàu amylopectin, gạo nếp khó tiêu hơn gạo tẻ, nếu ăn nhiều dễ gây đầy bụng, chướng hơi.
Nhân bánh gồm đậu xanh và thịt lợn mang lại giá trị dinh dưỡng đáng kể. Đậu xanh cung cấp protein thực vật, chất xơ hòa tan và vitamin nhóm B; thịt lợn bổ sung protein động vật, sắt và vitamin B1 hỗ trợ chuyển hóa năng lượng. Nhờ vậy, bánh chưng thực chất là một bữa ăn giàu năng lượng, chứ không đơn thuần là món ăn “lấy lệ” ngày Tết.
Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, 100g bánh chưng (không tính lá dong) cung cấp khoảng 181 kcal, với 4,3g protein, 4,2g chất béo, 31,6g chất bột đường và một số khoáng chất như canxi, sắt, kẽm. Trung bình, một chiếc bánh chưng nặng khoảng 1kg chứa tới 1.810 kcal - tương đương 10 bát cơm trắng. Một miếng bánh cỡ 1/8 chiếc (khoảng 125g) đã cung cấp khoảng 226 kcal, cao hơn một bát cơm thông thường.
2 sai lầm, 4 không khi ăn bánh chưng
PGS Sơn nhấn mạnh, mật độ năng lượng cao từ sự kết hợp giữa tinh bột và chất béo là lý do bánh chưng dễ gây tăng cân nếu ăn không kiểm soát.
Một sai lầm phổ biến trong dịp Tết là ăn bánh chưng liên tục nhiều bữa, thậm chí thay thế hoàn toàn cơm và các món khác. Điều này khiến khẩu phần ăn mất cân đối, thiếu rau xanh và chất xơ, trong khi lại dư tinh bột và chất béo, dẫn đến đầy bụng, táo bón và tăng cân nhanh chỉ sau vài ngày.
Sai lầm thứ hai là ăn bánh chưng vào buổi tối muộn gây nhiều bất lợi cho hệ tiêu hóa. Gạo nếp lưu lại trong dạ dày lâu hơn, khi ăn sát giờ đi ngủ, cơ thể ít vận động khiến quá trình tiêu hóa chậm, dễ gây trướng bụng, khó ngủ. Với người có tiền sử trào ngược dạ dày - thực quản, thói quen này còn làm triệu chứng nặng hơn.
Ngoài ra, mâm cơm ngày Tết thường có nhiều món giàu năng lượng như bánh chưng, giò chả, thịt kho, đồ chiên rán. Việc “dồn tải” quá nhiều chất béo và protein trong một bữa khiến hệ tiêu hóa quá tải, gây mệt mỏi sau ăn và làm tăng nguy cơ tích lũy mỡ thừa nếu kéo dài nhiều ngày.
Để có một cái Tết an toàn cho sức khỏe, chuyên gia khuyến cáo người dân:
- Không coi bánh chưng là món chủ lực, chỉ nên ăn khi thực sự đói, coi đây là một phần tinh bột trong bữa ăn.
- Không ăn miếng to, nên ăn chậm, cắt bánh thành miếng nhỏ, kết hợp nhiều rau xanh, dưa hành để cân bằng khẩu phần và chú ý cảm giác no của cơ thể, tránh ăn theo thói quen hoặc vì “tiếc”.
- Không ăn liên tục trong nhiều bữa.
- Không ăn đêm sát giờ đi ngủ.
