Sau vài ngày "no cỗ", nhiều người tìm đến men tiêu hóa, lợi khuẩn hoặc các sản phẩm hỗ trợ như một "phao cứu sinh" cho hệ tiêu hóa. Tuy nhiên, việc sử dụng không đúng cách, kéo dài hoặc tự ý tăng liều có thể khiến tình trạng rối loạn nặng hơn, thậm chí che lấp bệnh lý tiềm ẩn.
Men tiêu hóa có thể gây ra tình trạng rối loạn nặng hơn nếu được sử dụng không đúng cách (Ảnh minh họa: Getty).
Men tiêu hóa không phải "thần dược"
Men tiêu hóa thường chứa các enzym như amylase (phân giải tinh bột), protease (phân giải đạm) và lipase (phân giải mỡ). Trong trường hợp ăn quá nhiều thịt mỡ, tinh bột hoặc thực phẩm khó tiêu, việc bổ sung men có thể hỗ trợ quá trình tiêu hóa, giảm cảm giác đầy hơi, nặng bụng.
Tuy vậy, men tiêu hóa không phải là giải pháp dùng thường xuyên. Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội oxy cao áp và y học dưới nước, mọi người không nên tự ý uống trước bữa ăn như một thói quen hoặc sử dụng liên tục nhiều ngày mà không có chỉ định y tế.
"Về lý thuyết, nếu phụ thuộc kéo dài vào enzym từ bên ngoài, cơ thể có thể giảm khả năng tự điều chỉnh bài tiết men nội sinh. Quan trọng hơn, nếu triệu chứng vẫn kéo dài mà người bệnh tiếp tục tự dùng men, việc đi khám có thể bị trì hoãn, dẫn đến bỏ sót các bệnh lý như viêm dạ dày, loét dạ dày - tá tràng hoặc bệnh lý tụy", bác sĩ giải thích.
Men tiêu hóa chỉ nên dùng trong thời gian ngắn, vài ngày khi thực sự ăn uống quá tải và có biểu hiện khó tiêu rõ rệt. Nếu triệu chứng không cải thiện hoặc tái diễn, người dân nên đến cơ sở y tế để được đánh giá.
Đặc biệt, người mắc viêm tụy mạn, viêm dạ dày, loét dạ dày - tá tràng cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng, bởi một số loại men có thể làm tăng tiết dịch vị, khiến tình trạng khó chịu nặng hơn.
Theo đó, bác sĩ Hoàng khuyến cáo, men thường đạt hiệu quả tốt khi uống sau bữa ăn khoảng 30 phút, với nước ấm, không nên uống cùng nước quá nóng, quá lạnh hoặc trà đặc vì có thể ảnh hưởng đến hoạt tính enzym.
Trong trường hợp chỉ đầy bụng nhẹ, các biện pháp tự nhiên như trà gừng mật ong, nước chanh mật ong loãng hoặc vài lát dứa tươi sau ăn có thể hỗ trợ tiêu hóa mà ít nguy cơ gây phụ thuộc tâm lý vào thuốc.
Dùng lợi khuẩn và thực phẩm bảo vệ sức khỏe thế nào cho tốt?
Hệ vi sinh đường ruột đóng vai trò quan trọng đối với tiêu hóa và sức khỏe toàn thân. Khi ăn uống thất thường, sử dụng nhiều rượu bia, thiếu chất xơ và ngủ không đủ giấc, sự cân bằng giữa lợi khuẩn và vi khuẩn có hại có thể bị phá vỡ. Hậu quả là các triệu chứng như đầy hơi, rối loạn đại tiện, mệt mỏi hoặc khó ngủ.
Probiotics (lợi khuẩn sống) có thể hỗ trợ tái lập cân bằng vi sinh bằng cách cạnh tranh với vi khuẩn gây bệnh và tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động ruột. Mọi người có thể bổ sung từ sản phẩm men vi sinh có nguồn gốc rõ ràng, sữa chua, sữa lên men hoặc thực phẩm lên men an toàn.
Khi hệ vi sinh ổn định, cơ thể có thể điều hòa tốt hơn cảm giác thư giãn, từ đó gián tiếp hỗ trợ giấc ngủ ở một số người. Tuy nhiên, lợi khuẩn không phải thuốc và không thể thay thế việc duy trì vệ sinh giấc ngủ, giảm căng thẳng hay điều trị các rối loạn giấc ngủ chuyên biệt.
Dịp Tết cũng là thời điểm nhiều sản phẩm được quảng cáo với công dụng "giải độc", "thanh lọc", "giảm mỡ", "bảo vệ gan", "ngủ ngon". Mọi người cần lưu ý rằng thực phẩm bảo vệ sức khỏe không phải thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc điều trị. Người tiêu dùng nên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, thành phần và liều dùng minh bạch, công dụng được ghi đúng phạm vi hỗ trợ theo quy định.
Bác sĩ Hoàng cũng cảnh báo, việc sử dụng đồng thời nhiều loại sản phẩm có thể làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho gan và thận. Người mắc bệnh mạn tính như tiểu đường, tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh gan hoặc bệnh thận cần tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm hỗ trợ nào để tránh tương tác thuốc.
"Nếu chế độ ăn đa dạng, ngủ đủ giấc, uống đủ nước, vận động nhẹ sau ăn và duy trì cân nặng hợp lý, cơ thể có khả năng tự điều chỉnh rất tốt. Men tiêu hóa, lợi khuẩn hay thực phẩm bảo vệ sức khỏe chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ, dùng đúng lúc, đúng người và đúng liều", bác sĩ nhấn mạnh.
Chia sẻ thêm, bác sĩ Hoàng cũng cho hay phần lớn rối loạn tiêu hóa trong dịp Tết ở mức độ nhẹ và mang tính tạm thời.
Nếu chỉ có biểu hiện đầy bụng nhẹ, ợ hơi, đi ngoài 1-2 lần nhưng không sốt, không mất nước, người dân có thể tự điều chỉnh bằng cách ăn thức ăn mềm như cháo loãng, cơm nát, chuối chín, táo hấp; uống nước ấm, nghỉ ngơi đầy đủ.
Bên cạnh đó, mọi người nên tránh cà phê, nước ngọt có gas và rượu bia; uống trà gừng hoặc trà hoa cúc để làm dịu dạ dày cũng như massage bụng nhẹ nhàng theo chiều kim đồng hồ sau bữa ăn
Tuy nhiên, cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu đau bụng dữ dội, bụng cứng; nôn liên tục hoặc nôn ra máu; đi ngoài phân đen hoặc có máu; mệt lả, khát nước nhiều, tiểu ít; đau chuyển từ quanh rốn xuống hố chậu phải kèm sốt, buồn nôn.
Đây có thể là biểu hiện của ngộ độc thực phẩm nặng, xuất huyết tiêu hóa, viêm ruột thừa hoặc các tình trạng cấp cứu khác. Việc chậm trễ thăm khám có thể khiến bệnh diễn tiến nặng hơn, thậm chí phải can thiệp phẫu thuật.
Đặc biệt, nếu nghi ngờ ngộ độc rượu với biểu hiện đau đầu dữ dội, nôn nhiều, nhìn mờ hoặc khó thở, người dân cần đi cấp cứu ngay. Ngộ độc rượu pha cồn công nghiệp methanol là nguyên nhân của nhiều ca biến chứng nặng trong các dịp lễ Tết những năm qua.
