Loạt sai phạm về quỹ đất 20% phát triển nhà ở xã hội
Trong thông báo kết luận thanh tra về công tác quản lý, sử dụng đất đai, quy hoạch xây dựng và cấp phép xây dựng trên địa bàn TP Hà Nội vừa ban hành, TTCP đánh giá Hà Nội là địa phương tập trung đông người lao động thu nhập thấp nên nhu cầu nhà ở xã hội rất lớn. Tuy nhiên, việc quy hoạch, quản lý và sử dụng quỹ đất 20% phục vụ mục tiêu này còn nhiều hạn chế.
Theo kết luận, TTCP đã chỉ ra nhiều thiếu sót, vi phạm pháp luật về nhà ở đối với lĩnh vực này. Cụ thể, giai đoạn 2011-2022, có 8 dự án khu đô thị, nhà ở có quy mô từ 10ha trở lên nhưng khi phê duyệt quy hoạch, UBND TP Hà Nội không dành quỹ đất 20% để phát triển nhà ở xã hội.
4 dự án được Thủ tướng chấp thuận cho phép nộp bằng tiền tương đương quỹ đất 20% và phải bố trí đủ quỹ đất xây dựng nhà ở xã hội ở địa điểm khác, nhưng đến thời điểm thanh tra, UBND thành phố chưa thực hiện.
3 dự án có quy mô từ 10ha trở lên bố trí không đủ quỹ đất để xây nhà ở xã hội theo quy định.
Đáng chú ý, tại dự án Khu nhà ở sinh thái Xuân Phương, thành phố bố trí 6.890m2 tại các ô đất BT6 và BT11 vốn là đất nhà biệt thự sinh thái để phát triển nhà ở xã hội. Thanh tra Chính phủ cho rằng phương án này thiếu khả thi, không phù hợp với nhu cầu của người thu nhập thấp.
Một trường hợp khác là dự án nhà ở thương mại phục vụ cán bộ cấp thứ trưởng và tương đương đang đương chức công tác tại các cơ quan của Quốc hội. Dự án này ban đầu được chấp thuận đầu tư phù hợp với quy hoạch chi tiết 1/500 khu đô thị mới Xuân Phương. Tuy nhiên, đến năm 2014, thành phố điều chỉnh quy hoạch, đưa dự án vào quỹ đất 20% phát triển nhà ở xã hội. Theo Thanh tra Chính phủ, việc điều chỉnh này không đúng mục tiêu dự án, quy hoạch chi tiết đã được chấp thuận, phê duyệt trước đó.
TTCP cũng chỉ ra, trong giai đoạn từ năm 2011 đến trước ngày 13/8/2019, Hà Nội chưa theo dõi riêng việc quản lý, sử dụng khoản tiền tương đương giá trị quỹ đất 20%; chưa có hướng dẫn, đôn đốc chủ đầu tư thực hiện nghĩa vụ nộp khoản tiền này; đồng thời chưa tách riêng khoản thu tương đương với giá trị quỹ đất 20% khi xác định nghĩa vụ tài chính của các chủ đầu tư khi được giao đất thực hiện dự án (việc thu nộp không hạch toán riêng mà tính chung vào khoản thu tiền sử dụng đất).
Đến ngày 13/8/2019, UBND TP Hà Nội mới ban hành văn bản thực hiện việc nộp, thu, quản lý và sử dụng khoản tiền tương đương giá trị quỹ đất 20%. Dù vậy, UBND thành phố chưa bố trí nguồn vốn để đầu tư phát triển nhà ở xã hội từ nguồn tiền đã thu được.
TTCP kết luận, Hà Nội chưa đầu tư xây dựng bằng ngân sách nhà nước đối với 10 dự án đã được bố trí quỹ đất phát triển nhà ở xã hội, trong khi khoản thu tương đương với giá trị quỹ đất 20% tại nhiều dự án đã thu được là rất lớn. Điều này gây lãng phí nguồn lực đất đai và ảnh hưởng đến tiến độ phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn.
Kiến nghị xử lý, bố trí lại quỹ đất nhà ở xã hội
Từ thực trạng trên, TTCP kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo UBND TP Hà Nội bố trí đủ quỹ đất để xây dựng nhà ở xã hội trong năm 2026 đối với 8 dự án không dành quỹ đất, 4 dự án được phép nộp tiền thay thế quỹ đất và 3 dự án bố trí thiếu diện tích nêu trên.
Đồng thời, cơ quan thanh tra yêu cầu thành phố đôn đốc, yêu cầu chủ đầu tư các dự án nhà ở thương mại, khu đô thị khẩn trương xây dựng nhà ở xã hội trên phần quỹ đất 20% theo đúng tiến độ được phê duyệt.
“Trường hợp chủ đầu tư không thực hiện thì xử lý theo quy định để lựa chọn chủ đầu tư khác hoặc đầu tư xây dựng nhà ở xã hội bằng nguồn vốn ngân sách từ khoản thu tương đương giá trị quỹ đất 20%”, kết luận thanh tra nêu rõ.
Đối với Khu nhà ở sinh thái Xuân Phương, TTCP yêu cầu UBND TP Hà Nội rà soát, xử lý và bố trí đủ quỹ đất 20% để xây dựng nhà ở xã hội tại dự án nếu dự án vẫn còn quỹ đất.
Trong khi đó, dự án nhà ở thương mại phục vụ cán bộ cấp thứ trưởng và tương đương đang đương chức công tác tại các cơ quan của Quốc hội cần được rà soát, điều chỉnh theo đúng mục tiêu dự án, quy hoạch chi tiết đã được phê duyệt trước đó.
Ngoài ra, Bộ Xây dựng cần chỉ đạo cơ quan, đơn vị chức năng kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy hoạch, quản lý và sử dụng quỹ đất 20% làm nhà ở xã hội của UBND TP Hà Nội, đồng thời rà soát cơ chế, chính sách liên quan đến lĩnh vực này.
