20 năm làm công nhân không mua nổi nhà ở xã hội

Ngày 20-4, Báo Tuổi Trẻ tổ chức tọa đàm "Gỡ vướng để khơi thông nguồn cung cho nhà ở xã hội (NOXH)".

Ông Trần Xuân Toàn, Phó Tổng Biên tập Báo Tuổi trẻ, cho biết nhu cầu về nhà ở giá rẻ, NOXH tại các đô thị lớn, đặc biệt là TPHCM rất lớn. Dù Chính phủ đã phê duyệt Đề án đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn NOXH (theo Quyết định 338/QĐ-TTg) và giao chỉ tiêu cụ thể, nhưng tiến độ triển khai thực tế vẫn còn rất chậm. Điển hình tại TPHCM, được giao hoàn thành 28.500 căn NOXH trong năm 2026, nhưng đến hết quý I, chỉ mới đưa vào sử dụng 580 căn, đạt 2,04% kế hoạch năm. Sự "lệch pha" giữa cung và cầu khiến nhiều dự án khi mở bán có số lượng đăng ký gấp nhiều lần số căn hộ thực tế, tạo áp lực khổng lồ lên thị trường.

Đưa đến thông tin quan trọng, ông Nguyễn Văn Hải- Ủy viên BCH Liên đoàn Lao động TPHCM- cho biết qua khảo sát từ hơn 200.000 người lao động trên địa bàn TP cho thấy có đến 95% người được hỏi mong muốn mua nhà, và chỉ 5% có nhu cầu thuê. Ông Hải nhấn mạnh: "Người lao động tại thành phố phải chắt bóp, không dám chi xài nhưng có khi mất 20 năm mới đủ tiền mua nhà, tầm giá 1,2 tỉ đồng, mà đến lúc đó giá nhà đã tăng cao nên khả năng tự mua nhà rất khó".

Ông Vũ Trung Hưng - Đại diện Sở Quy hoạch - Kiến trúc TPHCM cho biết sau hợp nhất, TPHCM đã chuẩn bị quỹ đất từ 1.700-2000ha làm NOXH. Tổng nhu cầu NOXH của toàn TPHCM đến năm 2030 ước tính lên tới 974.000 căn. Để đáp ứng nhu cầu khổng lồ này, ngành chức năng đã xác định 193 dự án, tổng cộng 229.187 căn hộ, trên quỹ đất 740,28 ha. Trong đó, TPHCM cũ chiếm 104 dự án. Theo ông Hưng, quỹ đất này sẽ được khai thác từ nhiều nguồn, trong đó từ các dự án đã có quy hoạch hiện hữu, từ quỹ đất từ các khu phát triển theo mô hình TOD (phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng) dọc các tuyến metro và Vành đai 3. Và khu vực động lực phát triển và vùng đô thị mới.

Ông Nguyễn Văn Hoan, Phó Phòng Phát triển đô thị - Sở Xây dựng TPHCM, cho biết từ đầu năm đến nay chỉ có 1 dự án NOXH hoàn thành với 560 căn, 2 dự án đã khởi công quy mô 2.600 căn, và đang thi công 12 dự án 10.300 căn. Đến trước ngày 30-4, sẽ có thêm một số dự án khởi công, thêm 4.600 căn và hết năm 2026 khởi công dự kiến 41 dự án với khoảng 28.500 căn NOXH. Sở đang rà soát bổ sung quỹ đất để 2 năm tới TP có 72 dự án và 76.000 căn NOXH. Theo ông Hoan, Sở Xây dựng đã tham mưu cho UBND TP để giảm từ 10 còn 7 bước và đã giảm 50% thủ tục, rút ngắn còn nên còn 152 ngày.

Đặt ra vấn đề thủ tục xin giấy phép NOXH bằng " 1 tour", ông Lê Hữu Nghĩa, Tổng Giám đốc Công ty Lê Thành, đã chỉ ra con đường đến NOXH đầy gian nan, với quy trình 10 bước và những vòng lặp "vô lý" của thủ tục hành chính. Những nghịch lý khiến doanh nghiệp dù thiện chí cũng phải "nản lòng". Theo đó, nếu nộp hồ sơ ngay từ hôm nay, kết quả sớm nhất để có sản phẩm đưa ra thị trường phải rơi vào năm 2028-2029; thời gian phê duyệt nhanh nhất (nếu hồ sơ đúng - đủ) cũng mất tới 265 ngày, thêm các vòng chỉnh sửa có thể dài thêm 132 ngày mỗi lần. Riêng giai đoạn thi công móng, hầm đã chiếm trọn 2 năm. Như vậy, để hoàn thành 10 bước thủ tục, không một dự án nào có thể thực hiện dưới 20 tháng.

Một trong những "nút thắt" lớn nhất nằm ở khâu chấp thuận chủ trương đầu tư, đó là sự chồng chéo. Một dự án phải xin ý kiến của 13 sở ngành. Có những văn bản đã được Sở Tài nguyên và Môi trường chấp thuận nhưng sau đó lại phải quay lại xin ý kiến lần 2, gây lãng phí ít nhất 4-5 tháng. Chưa kể, quy hoạch "vênh" với thực tế nên doanh nghiệp nỗ lực đẩy cao chỉ tiêu dân số cho phù hợp với dự án NOXH nhưng thường xuyên gặp cảnh quy hoạch không tương thích, dẫn đến việc mất ít nhất 3 năm chỉ để chờ điều chỉnh.

Một quy định bị coi là "vô lý" là việc yêu cầu doanh nghiệp phải có bảo lãnh dự án 2% trên tổng giá trị đầu tư ngay thời điểm chấp thuận chủ trương . Việc "giam" hàng trăm tỷ đồng tại ngân hàng chỉ để nhận một tờ giấy bảo lãnh là một sự lãng phí nguồn lực khủng khiếp của doanh nghiệp. Nếu không quyết liệt tháo gỡ, đơn giản hóa các thủ tục và tạo ra một "luồng xanh" thực sự cho NOXH, thì giấc mơ an cư của hàng triệu người lao động sẽ vẫn mãi xa vời.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA), cho rằng NOXH thiếu trầm trọng, nhiều chủ đầu tư làm NOXH vì cái tâm chứ không phải 10% lợi nhuận, nhưng đã bị "hành" rất nhiều vì các thủ tục rườm rà, vướng mắc trong nhiều năm qua. Theo đó, nhiều người lao động đang phải thuê nhà với mức cao, trên 20% thu nhập là rất vô lý. Ông Châu hy vọng thời gian tới nhiều nút thắt về thủ tục được tháo gỡ, tín dụng được ưu đãi, nếu không quy hoạch cũng chỉ nằm trên giấy.