Sau bao năm khiến giới tài chính toàn cầu phải "đoán già đoán non", đế chế hàng không vũ trụ SpaceX của tỷ phú Elon Musk cuối cùng đã chính thức vén màn bí mật bằng việc nộp hồ sơ đăng ký phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO).
Bản cáo bạch S-1 dày cộp, tràn ngập những hình ảnh tên lửa lộng lẫy và những câu danh ngôn mang đậm triết lý cá nhân của Musk, không chỉ mở đường cho một thương vụ IPO được dự báo là lớn nhất lịch sử loài người, mà còn lần đầu tiên phơi bày một thực tế tài chính đầy gai góc. Đó là doanh thu của SpaceX đang tăng trưởng phi mã, nhưng đi kèm với đó là những khoản lỗ khổng lồ tăng tốc không kém.
Theo các nguồn tin rò rỉ từ tờ Wall Street Journal, gã khổng lồ công nghệ vũ trụ này đang hướng tới mục tiêu huy động khoản vốn khổng lồ lên tới 80 tỷ USD trong đợt IPO sắp tới, đẩy định giá của công ty lên con số không tưởng: 1.700 tỷ USD.
Nếu thương vụ này thành công tốt đẹp, SpaceX sẽ dễ dàng xô đổ kỷ lục lịch sử trước đó của tập đoàn dầu mỏ quốc gia Saudi Aramco, đơn vị từng huy động được 26 tỷ USD vào năm 2019. Cổ phiếu của hãng dự kiến sẽ được niêm yết trên sàn Nasdaq và Nasdaq Texas với mã chứng khoán "SPCX", một sự kiện mà giới truyền thông dự báo có thể diễn ra ngay trong tháng 6 tới.
Cỗ máy in tiền Starlink gánh vác giấc mơ thám hiểm không gian
Bản cáo bạch S-1 đã cung cấp cái nhìn thực tế và rõ ràng nhất từ trước đến nay về "sức khỏe" tài chính của nhà sản xuất tên lửa được thành lập từ năm 2002 này. Điểm sáng lớn nhất và cũng là động lực tài chính chủ chốt của toàn bộ tập đoàn chính là Starlink, dịch vụ internet vệ tinh toàn cầu của SpaceX.
Số liệu tài chính chỉ ra rằng Starlink hiện đang đóng góp tới hơn hai phần ba tổng doanh thu của toàn công ty và mang về khoản lợi nhuận rực rỡ trị giá 1,2 tỷ USD chỉ tính riêng trong quý gần nhất. Có thể nói, chính dòng tiền đều đặn từ những thuê bao internet dưới mặt đất đang trực tiếp nuôi dưỡng giấc mơ bay vào không gian của Elon Musk.
Trái ngược hoàn toàn với ánh hào quang của Starlink, mảng kinh doanh cốt lõi là thám hiểm không gian và bộ phận trí tuệ nhân tạo (AI) mới thành lập đều ghi nhận những khoản lỗ ròng trong quý vừa qua.
Báo cáo tổng kết cả năm tài chính 2025 cho thấy SpaceX đạt doanh thu 18,7 tỷ USD, tăng trưởng ấn tượng khoảng 33% so với mức 14,1 tỷ USD của năm 2024. Tuy nhiên, tốc độ đốt tiền cho các chiến dịch R&D vĩ đại nhằm hiện thực hóa sứ mệnh "xây dựng các hệ thống và công nghệ cần thiết để đưa con người trở thành sinh vật đa hành tinh" cũng đang tăng nhanh một cách đáng ngại.
Tính đến ngày 31 tháng 3, SpaceX đã gánh chịu khoản lỗ lũy kế lên tới 41,3 tỷ USD. Riêng trong quý 1 năm nay, khoản lỗ ròng của doanh nghiệp đã vọt lên mức 4,27 tỷ USD, một bước nhảy vọt đầy rủi ro nếu so sánh với mức lỗ khiêm tốn 528 triệu USD của cùng kỳ năm ngoái.
Đối với bất kỳ doanh nghiệp truyền thống nào, khoản lỗ phình to này sẽ là một hồi chuông cảnh báo đỏ, nhưng với SpaceX của Elon Musk, đó dường như là cái giá phải trả để đổi lấy tấm vé dẫn đầu cuộc đua vào không gian.
Hồ sơ S-1 cũng tái khẳng định một thực tế không thể chối cãi rằng Elon Musk là vị vua tuyệt đối tại SpaceX. Với tư cách là người sáng lập, CEO, Giám đốc kỹ thuật kiêm Chủ tịch hội đồng quản trị, ông nắm giữ quyền kiểm soát tuyệt đối với 85% quyền biểu quyết trong tay nhờ sở hữu loại cổ phiếu đặc biệt Class B.
Bản cáo bạch nêu rõ rằng ông Musk sẽ có toàn quyền quyết định mọi kết quả của các vấn đề cần cổ đông thông qua, bao gồm cả việc bầu chọn toàn bộ thành viên Hội đồng quản trị. Thậm chí, điều lệ hoạt động của SpaceX còn trao cho vị tỷ phú này một đặc quyền vô tiền khoáng hậu: tự do tham gia vào các hoạt động kinh doanh cạnh tranh trực tiếp với chính SpaceX.
Dù các hoạt động vận hành hàng ngày của hãng phần lớn do cánh tay phải đắc lực là bà Gwynne Shotwell, Chủ tịch kiêm Giám đốc vận hành (COO) đảm nhiệm, nhưng tâm điểm của bản cáo bạch vẫn hoàn toàn hướng về Elon Musk.
Một trong những chi tiết kỳ lạ và gây tranh cãi nhất trong đợt nộp hồ sơ lần này là khoản thưởng 1 tỷ cổ phiếu Class B dựa trên hiệu suất mà công ty đã trao cho Musk vào tháng 1.
Một trong những điều kiện tiên quyết để số cổ phiếu này được chuyển đổi quyền sở hữu là SpaceX phải thiết lập được một thuộc địa vĩnh viễn của con người trên Sao Hỏa với quy mô tối thiểu là một triệu cư dân. Đây được xem là một mục tiêu điên rồ nhưng lại vô cùng nhất quán với cá tính của vị tỷ phú 54 tuổi này.
Bên cạnh đó, cấu trúc doanh nghiệp của SpaceX hiện tại trông không khác gì một trò chơi xếp hình "búp bê Nga" phức tạp thông qua hàng loạt thương vụ thâu tóm và sáp nhập liên tiếp.
Mạng xã hội Twitter được Musk mua lại vào năm 2022 với giá 44 tỷ USD và đổi tên thành X, sau đó đã được gộp vào xAI, công ty trí tuệ nhân tạo riêng của ông. Đến tháng 2 vừa qua, xAI lại tiếp tục được SpaceX mua lại hoàn toàn.
Điều này đồng nghĩa với việc các cổ đông tương lai của SpaceX không chỉ mua cổ phần của một công ty tên lửa, mà họ còn gián tiếp sở hữu một nền tảng truyền thông xã hội lớn và Grok, chatbot AI được quảng cáo là "tìm kiếm sự thật nhằm giúp nhân loại hiểu được bản chất của vũ trụ".
Những mắt xích AI nghìn tỷ USD đầy rủi ro
Sự xuất hiện của SpaceX trên thị trường đại chúng được kỳ vọng sẽ kích hoạt một làn sóng IPO khổng lồ từ các thế lực AI khác đang chờ đợi ngoài khơi, bao gồm cả OpenAI (cha đẻ của ChatGPT) và đối thủ Anthropic. Mối liên kết chéo giữa các thế lực này cũng dần lộ diện qua hồ sơ của SpaceX.
Theo đó, Anthropic đã đồng ý chi trả cho SpaceX số tiền lên tới 1,25 tỷ USD mỗi tháng kéo dài cho đến năm 2029 để đổi lấy năng lực điện toán đám mây khổng lồ phục vụ cho việc huấn luyện các mô hình AI của mình.
Thỏa thuận này một mặt chứng minh khả năng nhạy bén của SpaceX trong việc tận dụng hạ tầng công nghệ để kiếm tiền từ cơn sốt AI, mặt khác cũng cho thấy mối quan hệ cộng sinh đầy rủi ro giữa các ông lớn công nghệ hiện nay.
Việc dòng tiền chạy vòng quanh giữa các startup AI, các nhà cung cấp đám mây và các nhà sản xuất chip như Nvidia, đơn vị vừa ghi nhận khoản lợi nhuận tài chính bất thường 16 tỷ USD từ các khoản đầu tư vào chính Anthropic và OpenAI, đang tạo ra một mạng lưới tài chính vô cùng phức tạp và dễ tổn thương nếu bong bóng AI có dấu hiệu hạ nhiệt.
Không dừng lại ở đó, bản cáo bạch còn tiết lộ SpaceX đã ký một thỏa thuận mang tính chiến lược với Cursor, một công cụ lập trình bằng AI đang rất được lòng giới lập trình viên thế giới. Thỏa thuận này cho phép SpaceX có quyền lựa chọn mua đứt Cursor với mức giá 60 tỷ USD, hoặc chấp nhận trả khoản phí chấm dứt hợp đồng trị giá 10 tỷ USD.
Rõ ràng, tham vọng của Elon Musk không dừng lại ở những tầng khí quyển, ông đang muốn dùng SpaceX để thâu tóm toàn bộ chuỗi giá trị tương lai của nhân loại, từ hạ tầng truyền thông, trí tuệ nhân tạo, cho đến những giấc mơ viễn chinh ngoài vũ trụ.
Đối với các nhà đầu tư cá nhân lẫn tổ chức, đợt IPO sắp tới của SpaceX không đơn thuần là một thương vụ mua cổ phiếu, mà là một canh bạc đặt cược vào tầm nhìn vĩ đại nhưng cũng đầy rủi ro của người đàn ông giàu nhất hành tinh này.
*Nguồn: WSJ, BI, Fortune
