Hormuz và “lá bài” dầu mỏ của Iran
Trong bối cảnh Mỹ và Iran duy trì lệnh ngừng bắn mong manh cùng các cuộc đàm phán thiếu đột phá, eo biển Hormuz tiếp tục nổi lên như công cụ gây sức ép chiến lược quan trọng nhất của Tehran.
Nhiều chuyên gia nhận định Iran đang kỳ vọng nguy cơ khủng hoảng dầu mỏ toàn cầu sẽ buộc Tổng thống Donald Trump phải nhượng bộ để đạt thỏa thuận chấm dứt xung đột và dỡ bỏ các biện pháp phong tỏa trên biển.
Tàu HMM NAMU do Hàn Quốc vận hành neo đậu tại một cảng ở Dubai, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, sau khi bị hư hại do hỏa hoạn xảy ra sau một vụ nổ ở eo biển Hormuz. (Ảnh: AP)
Hormuz là tuyến hàng hải đặc biệt quan trọng khi một lượng lớn dầu mỏ và khí hóa lỏng toàn cầu đi qua khu vực này mỗi ngày. Chỉ cần lưu thông bị gián đoạn kéo dài, giá năng lượng thế giới có thể tăng mạnh, kéo theo tác động dây chuyền tới vận tải, sản xuất công nghiệp và thị trường tài chính.
Giới quan sát cho rằng Iran tin Washington lo ngại hậu quả chính trị và kinh tế từ một cú sốc dầu mỏ toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế Mỹ vẫn nhạy cảm với biến động giá nhiên liệu.
Tuy nhiên, theo nhiều nhà phân tích phương Tây, việc sở hữu “lá bài Hormuz” không đồng nghĩa Tehran nắm toàn bộ lợi thế.
Bài học từ Nga
Một trong những lập luận đáng chú ý được đưa ra là bài học từ Nga sau khi xung đột Ukraine bùng phát năm 2022.
Người dân Iran sát cánh chống cuộc tấn công của Mỹ - Israel.
Trước khi Moskva cắt giảm mạnh nguồn cung khí đốt sang châu Âu, Nga sở hữu đòn bẩy năng lượng rất lớn với EU. Nhưng khi nguồn cung thực sự bị gián đoạn kéo dài, châu Âu buộc phải thích nghi bằng cách xây dựng chuỗi cung ứng mới và giảm phụ thuộc vào khí đốt Nga.
Quá trình đó gây tổn thất đáng kể cho kinh tế châu Âu, song về lâu dài cũng khiến Nga mất đi thị trường xuất khẩu khí đốt lớn và có lợi nhuận cao nhất.
Từ góc nhìn này, nhiều chuyên gia cho rằng nếu Iran thực sự đẩy thế giới vào một cuộc khủng hoảng dầu mỏ kéo dài bằng cách phong tỏa Hormuz, Tehran có thể vô tình làm suy giảm chính đòn bẩy của mình.
Các nền kinh tế lớn có thể tìm cách thích nghi bằng cách tăng khai thác từ nguồn khác, mở kho dự trữ chiến lược hoặc tái cấu trúc chuỗi cung ứng năng lượng. Khi đó, lợi thế chiến lược mà Iran đang nắm giữ sẽ giảm dần theo thời gian.
“Lá bài mạnh” nhưng không phải chiếu hết
Theo giới phân tích, điều nguy hiểm nhất với Iran không chỉ là tác động kinh tế mà còn là nguy cơ thay đổi thái độ chính trị tại Mỹ.
Nếu giá dầu tăng vọt kéo dài, gây thiếu hụt nhiên liệu và ảnh hưởng mạnh tới kinh tế toàn cầu, dư luận Mỹ có thể chuyển từ tâm lý muốn tránh leo thang sang ủng hộ các biện pháp cứng rắn hơn với Tehran.
Khác với châu Âu, nơi phải đạt đồng thuận giữa nhiều quốc gia, Mỹ có khả năng ra quyết định quân sự tập trung và nhanh hơn nhiều. Đồng thời, Washington cũng sở hữu ưu thế áp đảo về sức mạnh quân sự so với Iran.
Một số chuyên gia cảnh báo nếu khủng hoảng năng lượng toàn cầu thực sự bùng phát, Nhà Trắng có thể nhận được thêm sự ủng hộ quốc tế cho các hành động quyết liệt hơn nhằm bảo vệ tuyến hàng hải chiến lược.
Ngoài ra, chính nền kinh tế Iran vốn đã chịu sức ép nặng nề bởi lệnh trừng phạt và xung đột kéo dài cũng có thể đối mặt hậu quả nghiêm trọng nếu căng thẳng leo thang ngoài tầm kiểm soát.
Lưu lượng giao thông tàu thuyền hiện tại trong eo biển Hormuz. Ảnh Marine Vessel Traffic
Nhiều nhà phân tích cho rằng khả năng gây gián đoạn tại Hormuz vẫn là công cụ mặc cả rất đáng gờm của Tehran, nhưng không phải “nước cờ chiếu hết”.
Việc đóng cửa tuyến hàng hải chiến lược này có thể tạo ra cú sốc lớn với kinh tế toàn cầu trong ngắn hạn, song đồng thời cũng kéo theo rủi ro chiến lược cực lớn đối với Iran.
Trong bối cảnh hiện nay, giới quan sát nhận định cả Washington lẫn Tehran đều hiểu rằng một cuộc khủng hoảng dầu mỏ kéo dài sẽ gây thiệt hại cho toàn thế giới. Vì vậy, các cuộc đàm phán dù chậm chạp vẫn có thể là lựa chọn ít rủi ro hơn so với việc đẩy căng thẳng vượt khỏi tầm kiểm soát tại eo biển Hormuz.
