Chiếc van dầu của thế giới bị vặn chặt, nỗi lo chưa dứt

Nói về vị trí chiến lược của Hormuz, TS Adeel Ahmed, giảng viên Kinh tế, Khoa Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam cho biết, eo biển này nằm sát bờ biển phía Nam của Iran, hành lang hàng hải hẹp này là tuyến đường chủ yếu vận chuyển dầu xuất khẩu từ các quốc gia Vùng Vịnh ra thị trường quốc tế.

Trong khi đó, việc Iran kiểm soát bờ biển phía Bắc của eo biển đã mang lại cho quốc gia này lợi thế chiến lược đáng kể đối với một trong những huyết mạch năng lượng quan trọng nhất thế giới.

"Eo biển Hormuz kết nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman, tạo điều kiện vận chuyển dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng từ các quốc gia như Ả Rập-Xê Út, UAE, Kuwait, Iraq và Iran tới các thị trường ở châu Á, châu Âu và nhiều khu vực khác. Đây là tuyến đường không thể thay thế đối với nhiều nước xuất khẩu dầu", ông nói với PV VietNamNet. 

Cũng theo ông Adeel Ahmed, trong bối cảnh căng thẳng quân sự gia tăng, các rủi ro như đối đầu hải quân, tấn công bằng máy bay không người lái, tên lửa hoặc phá hoại tàu chở dầu sẽ làm chậm lưu thông hàng hải, tăng phí bảo hiểm và đẩy chi phí vận tải tăng mạnh.

Do đó, các công ty vận tải biển có thể buộc phải đổi tuyến, trì hoãn hành trình hoặc yêu cầu hộ tống quân sự, từ đó làm giảm hiệu quả cung ứng và siết chặt thị trường dầu toàn cầu.

"Với việc Iran đóng Eo biển Hormuz, hàng triệu thùng dầu sẽ lập tức bị loại khỏi nguồn cung toàn cầu và giá dầu có thể tăng vọt", thành viên Đại học RMIT nói thêm.

Nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, giá dầu Brent và các chuẩn mực giá toàn cầu khác có thể tăng nhanh. Một cuộc xung đột kéo dài nhiều khả năng sẽ duy trì mặt bằng giá cao, đặc biệt nếu các nhà sản xuất thay thế không thể bù đắp lượng xuất khẩu bị gián đoạn từ Vùng Vịnh.

Đối với các quốc gia nhập khẩu dầu như Ấn Độ và Trung Quốc, giá dầu thô tăng sẽ trực tiếp làm tăng chi phí xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không, gây áp lực lên các doanh nghiệp vận tải, logistics và hãng hàng không. Những chi phí này thường được chuyển sang người tiêu dùng.

Do năng lượng là đầu vào cơ bản của nhiều ngành, giá nhiên liệu và điện tăng sẽ làm tăng chi phí sản xuất trong công nghiệp chế biến, nông nghiệp và bán lẻ, từ đó gia tăng áp lực lạm phát. Các nền kinh tế phụ thuộc vào thương mại như Việt Nam cũng có thể đối mặt với phí bảo hiểm vận tải và cước phí cao hơn, ảnh hưởng đến giá nhập khẩu và sức cạnh tranh xuất khẩu, theo TS Adeel Ahmed.

Tính đến 15h ngày 2/3/2026, đã có ít nhất hai tàu VLCC (loại tàu chở dầu thô siêu lớn) bị trúng tên lửa khi qua Eo biển Hormuz.

Cũng trong chiều 2/3, Tập đoàn dầu khí Aramco (thuộc Ả Rập–Xê Út) đã phải đóng cửa nhà máy lọc dầu Ras Tanura sau khi nơi này bị tấn công bằng máy bay không người lái (drone). Đáng chú ý, khu phức hợp Ras Tanura có một trong những nhà máy lọc dầu lớn nhất Trung Đông với công suất 550.000 thùng/ngày và đóng vai trò là một cảng xuất khẩu quan trọng cho dầu thô của Ả Rập–Xê Út. 

Hai động thái đáp trả trên của Iran sau khi bị Mỹ - Israel tấn công, đánh dấu bước leo thang quan trọng trong xung đột tại Trung Đông, theo giới phân tích.

Trước đó, ông Heng Koon How, Trưởng Bộ phận Chiến lược Thị trường, Khối Nghiên cứu thị trường và Kinh tế toàn cầu, Ngân hàng UOB Singapore gọi hành động tấn công các cơ sở năng lượng trong khu vực và trực tiếp tấn công các tàu chở dầu trên Vùng Vịnh là "lằn ranh đỏ". Nếu "lằn ranh đỏ" bị vượt qua, nguồn cung năng lượng qua khu vực sẽ bị gián đoạn nghiêm trọng và có thể khiến giá dầu Brent tăng mạnh lên ngưỡng 100 USD/thùng.

"Thời điểm này, nếu cần thiết, các quốc gia Vùng Vịnh và Mỹ có thể triển khai lực lượng hộ tống vũ trang cho tàu chở dầu nhằm giảm rủi ro khi đi qua Eo biển Hormuz", ông đánh giá.