Ung thư biểu mô tế bào Merkel

Ung thư biểu mô tế bào merkel là ung thư da ác tính ít gặp, biểu hiện dưới dạng nốt da không đau màu hồng, đỏ hoặc tím, tiến triển nhanh và dễ di căn.

Định nghĩa

Khối u đặc trưng của ung thư biểu mô tế bào Merkel (Merkel cell carcinoma - MCC) thường phát triển nhanh. Vì vậy, nhận biết sớm dấu hiệu và phát hiện kịp thời đóng vai trò quan trọng trong cải thiện tiên lượng. Nếu di căn, bệnh có thể lan đến các cơ quan xa như phổi, não và xương.

Triệu chứng

Các tổn thương do MCC thường không điển hình, dễ nhầm với các vấn đề da liễu khác như vết côn trùng đốt, u nang, lẹo mắt hay mụn. Đặc điểm nổi bật nhất thường là tốc độ phát triển nhanh của tổn thương.

MCC thường xuất hiện ở các vùng da tiếp xúc nhiều với ánh nắng như mặt, đầu, cổ, nhưng cũng có thể gặp ở bất kỳ vị trí nào trên cơ thể.

Khối u thường có đặc điểm:

Xuất hiện ở mặt, đầu, cổ hoặc tay
Dạng cứng, hình vòm hoặc gồ cao
Màu hồng, đỏ, đỏ nâu, tím hoặc giống màu da
Không đau
Tăng kích thước nhanh trong vài tuần đến vài tháng
Có thể loét và chảy máu

Ở người da sáng, tổn thương thường gặp ở đầu và cổ, trong khi ở người da sẫm màu, tổn thương có xu hướng xuất hiện ở chân.

Nguyên nhân

Ung thư MCC xảy ra do đột biến DNA trong tế bào khiến tế bào tăng sinh mất kiểm soát. Một số trường hợp có liên quan đến virus polyomavirus tế bào Merkel, dù virus này có thể tồn tại trên da nhiều người mà không gây bệnh.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ gồm:

Tiếp xúc tia UV quá mức (ánh nắng hoặc giường tắm nắng)
Tuổi cao (tuổi trung bình chẩn đoán khoảng 74)
Suy giảm miễn dịch (HIV, bệnh máu, dùng thuốc ức chế miễn dịch)
Da sáng màu
Nam giới
Tiền sử ung thư da

Chẩn đoán

Khi xuất hiện tổn thương da có xu hướng lớn nhanh, người bệnh nên đi khám sớm để được đánh giá kịp thời. Việc chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào Merkel không dựa vào xét nghiệm máu, mà chủ yếu dựa trên khám lâm sàng, khai thác bệnh sử và đặc biệt là sinh thiết da - tiêu chuẩn "vàng" giúp xác định bản chất tổn thương.

Để đánh giá mức độ lan rộng của bệnh, bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương pháp như sinh thiết hạch bạch huyết và các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh gồm X-quang, CT, MRI hoặc PET.

Giai đoạn bệnh

MCC được chia từ giai đoạn 0 đến 4:

Giai đoạn 0: Chỉ ở lớp da nông
Giai đoạn một: U ≤ 2 cm, chưa lan
Giai đoạn hai: U lớn hơn hoặc lan mô lân cận
Giai đoạn ba: Đã lan đến hạch bạch huyết
Giai đoạn bốn: Di căn xa

Điều trị

Phương pháp điều trị phụ thuộc vào kích thước, vị trí và mức độ lan rộng của khối u.

Ở giai đoạn khu trú, ung thư biểu mô tế bào Merkel thường được điều trị bằng phẫu thuật cắt rộng hoặc phẫu thuật Mohs nhằm loại bỏ hoàn toàn khối u. Xạ trị có thể được chỉ định bổ trợ sau mổ để giảm nguy cơ tái phát. Khi bệnh đã lan đến hạch bạch huyết, người bệnh có thể cần phẫu thuật nạo hạch kết hợp với các phương pháp điều trị tại chỗ.

Trong trường hợp bệnh tái phát, hướng điều trị nhìn chung tương tự lần đầu, thường phối hợp phẫu thuật và xạ trị.

Ở giai đoạn di căn, điều trị toàn thân đóng vai trò chính, trong đó liệu pháp miễn dịch là lựa chọn ưu tiên với các thuốc điều trị chuyên biệt. Hóa trị ít được sử dụng, chỉ cân nhắc trong những trường hợp bệnh tiến triển nặng hoặc không đáp ứng với các phương pháp khác.