Ông Phạm Đức Ấn hôm 8/4 được Quốc hội phê chuẩn giữ chức Thống đốc nhiệm kỳ 2026-2031.
Ngồi "ghế nóng" của ngành ngân hàng trong bối cảnh lãi suất tăng nhanh, tăng trưởng tín dụng cao nhất nhiều năm (gần 20%),... tân Thống đốc Phạm Đức Ấn cần giải "bài toán kép" vừa hỗ trợ nền kinh tế tăng trưởng bằng cách hạ lãi suất, vừa giữ ổn định hệ thống thông qua việc kiểm soát tốt câu chuyện thanh khoản, lạm phát và dự trữ ngoại hối.
Ngay khi nhận nhiệm vụ, trong lễ bàn giao ngày 9/4, tân Thống đốc thừa nhận môi trường kinh tế trong và ngoài nước có nhiều bất định.
"Các yếu tố biến động nhanh và khó lường đặt ra yêu cầu rất cao đối với công tác điều hành chính sách tiền tệ", ông nói.
Bài toán kép: tăng trưởng và an toàn hệ thống
Theo định hướng của Thống đốc Phạm Đức Ấn, ổn định lãi suất, đảm bảo an toàn hệ thống và nâng cao chất lượng tín dụng là các nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn tới.
Từ cuối năm 2025 đến nay, lãi suất ngân hàng liên tục điều chỉnh tăng mạnh, đến nay, lãi suất tiền gửi đã tăng cao và có sự tham gia của các ông lớn ngân hàng. Cụ thể, mặt bằng lãi suất kỳ 1-2 tháng đã lên gần chạm mức trần 4,75%. Đặc biệt, kỳ hạn 12 tháng đã được đẩy lên rất cao khi ghi nhận mức lãi suất cao nhất 9-10%/năm.
Thách thức lớn nằm ở việc thực thi đồng thời nhiều mục tiêu. Các chuyên gia cho rằng tân thống đốc và ngành ngân hàng phải giải "bài toán kép", vừa hỗ trợ nền kinh tế tăng trưởng nhanh giai đoạn tới, vừa giữ vững ổn định hệ thống.
Ông Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách Vin University, nhận định nhu cầu vốn cho tăng trưởng sẽ rất lớn, kéo theo áp lực huy động và phân bổ nguồn lực ngày càng cao. Trong khi đó, cấu trúc của nền kinh tế vẫn phụ thuộc chủ yếu vào ngân hàng. Thị trường vốn dù phát triển nhưng chưa đủ sâu để chia sẻ gánh nặng cung ứng vốn, đặc biệt khi so với các nền kinh tế châu Á khác.
Điều này khiến vai trò của chính sách tiền tệ trở nên nặng nề hơn. Việc điều hành trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao nhưng vẫn phải giữ ổn định vĩ mô trở thành bài toán trung tâm của tân Thống đốc.
Đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân nhấn mạnh, tăng trưởng giai đoạn tới không thể tiếp tục dựa vào vốn mà phải chuyển sang "tăng trưởng thực chất", dựa trên năng suất, tri thức và đổi mới sáng tạo.
Để đạt được điều này, chính sách tiền tệ không thể "đi một mình". "Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và tài khóa", một cựu lãnh đạo ngân hàng nhận định, đồng thời cho rằng đây là yếu tố then chốt để giảm áp lực điều hành với thống đốc.
Một điểm thuận lợi được các chuyên gia nhắc tới là yếu tố nhân sự. Một số vị trí lãnh đạo cấp cao hiện nay, như Thủ tướng và Phó chủ tịch Quốc hội, đều xuất thân từ lĩnh vực ngân hàng, với kinh nghiệm thực tiễn trong điều hành và am hiểu sâu về hoạt động tài chính - tiền tệ.
Theo các chuyên gia, điều này giúp quá trình hoạch định chính sách có tính thực tiễn cao hơn, đồng thời tăng khả năng "đồng cảm chính sách" với ngành ngân hàng trong xử lý các bài toán phức tạp.
Tân Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, ông Phạm Đức Ấn. Ảnh: Nguyễn Đông
Áp lực chuyển đổi điều hành từ kinh nghiệm sang dữ liệu
Bên cạnh bài toán tăng trưởng, một thách thức không kém phần quan trọng, theo các chuyên gia là thay đổi tư duy điều hành.
Ngành ngân hàng đang chuyển từ mô hình dựa vào kinh nghiệm sang mô hình dựa trên dữ liệu và công nghệ. "Số hóa không chỉ là nâng cấp thiết bị mà là một cuộc cách mạng về tư duy điều hành", ông Tú Anh nhận định.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số phát triển nhanh, cơ quan quản lý không chỉ đứng trước cơ hội nâng cao hiệu quả vận hành, mà còn đối mặt nguy cơ bị "vượt mặt" nếu không kịp thích ứng.
Bản chất của công nghệ mới là xử lý khối lượng dữ liệu lớn với tốc độ và độ chính xác cao. Nếu không xây dựng được hệ thống giám sát theo thời gian thực, cơ quan quản lý có thể suy giảm năng lực điều tiết thị trường.
Do đó, theo các chuyên gia, yêu cầu đặt ra là phải nhanh chóng hiện đại hóa hạ tầng dữ liệu, sử dụng dữ liệu lớn để theo dõi "sức khỏe" hệ thống và nâng cao năng lực dự báo. Việc tiếp tục dựa vào các công cụ điều hành cũ có thể làm gia tăng rủi ro hệ thống.
Ở góc độ công cụ chính sách, một hướng đi mới được chuyên gia của Vin University đề xuất là nghiên cứu đồng tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC). Đây được xem là công cụ giúp chính sách tiền tệ linh hoạt hơn, khi có thể "lập trình" dòng tiền theo mục tiêu cụ thể.
Song song với các thách thức dài hạn, ngành ngân hàng cũng cần xử lý nhiều vấn đề trước mắt như thị trường vàng, tỷ giá và nợ xấu.
Theo một cựu lãnh đạo ngân hàng, với thị trường vàng, định hướng xử lý buôn lậu, đầu cơ và các giao dịch bất hợp pháp nhằm lập lại trật tự thị trường nhiều khả năng sẽ tiếp tục được đẩy mạnh trong thời gian tới, thay vì sử dụng ngoại hối để bình ổn bằng mọi giá.
Ở thị trường tiền tệ, lãnh đạo này cũng cho rằng áp lực tỷ giá khiến việc duy trì lãi suất tiền đồng ở mức thấp trở nên khó khăn. Tuy nhiên, nếu các kênh đầu tư như vàng hay bất động sản dần ổn định, dòng tiền có thể quay lại hệ thống ngân hàng, qua đó cải thiện thanh khoản và giảm áp lực lãi suất trong dài hạn.
Cùng với đó, rủi ro nợ xấu có xu hướng gia tăng trong bối cảnh lãi suất duy trì ở mức cao, đòi hỏi cơ quan điều hành cần ưu tiên kiểm soát và xử lý sớm để tránh tích tụ rủi ro hệ thống.
Với nền tảng vĩ mô ổn định, trong đó dư địa nợ công khoảng 33% GDP và lạm phát được kiểm soát, ông Trần Hoàng Ngân cho rằng, đây là cơ sở để tin vào khả năng ứng phó của cơ quan điều hành.
