Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Hải quân Mỹ có thể sớm bắt đầu hộ tống các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz nhằm bảo đảm dòng chảy năng lượng toàn cầu giữa lúc xung đột với Iran leo thang.
Trong một thông điệp đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump khẳng định Washington sẵn sàng triển khai lực lượng hải quân để bảo vệ các tàu chở dầu và tàu thương mại đi qua tuyến hàng hải chiến lược này. Ông cũng tuyên bố chính phủ Mỹ sẽ cung cấp các cơ chế bảo hiểm rủi ro chính trị cho hoạt động vận tải biển, đặc biệt là vận chuyển năng lượng.
Đồng thời, Tổng thống Trump tuyên bố "giá dầu tăng chỉ là cái giá rất nhỏ cho hoà bình".
Eo biển Hormuz là yết hầu huyết mạch dầu mỏ của thế giới.
Chiến tranh tàu chở dầu
Việc Mỹ hộ tống tàu thương mại qua Hormuz không phải là điều chưa từng xảy ra. Trong giai đoạn cuối thập niên 1980, Hải quân Mỹ từng triển khai chiến dịch hộ tống tàu chở dầu trong “Chiến tranh tàu chở dầu”, một phần của cuộc xung đột Iran-Iraq.
Vào thời điểm cao nhất của chiến dịch, khoảng 30 tàu chiến Mỹ đã tham gia bảo vệ các đoàn tàu thương mại đi vào và ra khỏi Vịnh Ba Tư. Ngoài ra còn có sự hỗ trợ của máy bay, lực lượng đặc nhiệm và nhiều phương tiện quân sự khác.
Tuy nhiên, chiến dịch này cũng cho thấy những rủi ro lớn đối với lực lượng Mỹ.
Tàu USS Stark bốc cháy ở Vịnh Ba Tư sau khi bị trúng tên lửa hành trình chống hạm Exocet phóng từ máy bay Iraq năm 1987. Ảnh The War Zone.jpg
Năm 1987, tàu khu trục USS Stark đã bị trúng hai tên lửa chống hạm Exocet do máy bay Iraq phóng nhầm, khiến 37 thủy thủ thiệt mạng và 21 người khác bị thương.
Một năm sau đó, tàu khu trục USS Samuel B. Roberts bị hư hại nặng sau khi trúng thủy lôi của Iran khi đang làm nhiệm vụ hộ tống. Trong suốt cuộc xung đột, khoảng 450 tàu thương mại đã bị tấn công bằng tên lửa, thủy lôi và nhiều loại vũ khí khác.
So với thập niên 1980, năng lực chống hạm của Iran hiện nay đã phát triển mạnh hơn đáng kể. Tehran đã xây dựng kho tên lửa chống hạm đa dạng, từ tên lửa hành trình đến tên lửa đạn đạo chống hạm tầm xa.
Bên cạnh đó, Iran còn sở hữu số lượng lớn UAV tấn công một chiều và lực lượng hải quân sử dụng các tàu cao tốc vũ trang có thể triển khai chiến thuật “bầy đàn” nhằm vào các tàu chiến lớn.
Ngay cả khi lực lượng tên lửa và UAV của Iran đã chịu tổn thất trong các cuộc tấn công gần đây của Mỹ và Israel, phần lớn kho vũ khí tầm ngắn của Tehran vẫn được cho là còn nguyên vẹn và được phân tán trên nhiều khu vực.
Các cuộc tấn công của lực lượng Houthi tại Biển Đỏ trong giai đoạn 2023-2025 đã cho thấy chỉ cần một phần nhỏ năng lực tên lửa và UAV cũng có thể gây gián đoạn lớn đối với giao thông hàng hải quốc tế.
Tàu khu trục lớp Arleigh Burke USSDelbert D. Black của Hải quân Hoa Kỳ phóng tên lửa hành trình tấn công mặt đất Tomahawk vào mục tiêu của Iran ngày 28/2/2026.
Việc hộ tống tàu thương mại có thể giúp khôi phục phần nào hoạt động vận tải dầu khí qua eo biển Hormuz và giảm áp lực đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, nhiệm vụ này cũng tiêu tốn lượng lớn nguồn lực quân sự.
Các tàu chiến được điều động hộ tống sẽ không thể thực hiện những nhiệm vụ khác như tấn công mục tiêu trên bờ hoặc bảo vệ các cơ sở quân sự. Ngoài ra, việc tổ chức các đoàn tàu thương mại và di chuyển theo đội hình hộ tống cũng làm chậm tốc độ vận chuyển.
Washington kỳ vọng rằng sự hiện diện của Hải quân Mỹ sẽ giúp bảo đảm dòng chảy năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, kế hoạch này cũng có thể đặt các chiến hạm Mỹ vào vị trí dễ bị tấn công nhất trong một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất thế giới hiện nay.
Eo biển chiến lược
Eo biển Hormuz là tuyến đường thủy cực kỳ quan trọng nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman. Tại điểm hẹp nhất, eo biển chỉ rộng khoảng 37 km và các tàu phải di chuyển qua hai hành lang hàng hải rộng khoảng 3,7 km mỗi chiều. Khoảng 20% lượng dầu vận chuyển trên toàn thế giới đi qua tuyến đường này mỗi năm, cùng với lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng xuất khẩu từ khu vực.
Mỗi tháng có khoảng 3.000 tàu, bao gồm tàu chở dầu và tàu container, di chuyển qua Hormuz. Tuy nhiên, giao thông hàng hải tại đây gần như tê liệt trong những ngày gần đây do các cuộc tấn công liên quan đến xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran.
Việc triển khai tàu chiến hộ tống đồng nghĩa với việc các chiến hạm Mỹ, phải thường xuyên di chuyển qua khu vực được xem là một trong những môi trường tác chiến nguy hiểm nhất thế giới.
Tỷ lệ phụ thuộc vào Eo biển Hormuz đối với nhập khẩu năng lượng. (Nguồn: Znews.vn)
Địa lý của eo biển Hormuz càng làm tăng mức độ nguy hiểm. Vùng biển này hẹp và nằm sát bờ biển Iran, khiến các tàu chiến có rất ít không gian cơ động khi bị tấn công. Các hệ thống tên lửa chống hạm của Iran có thể được triển khai từ nhiều bệ phóng di động trên bờ, thậm chí được ngụy trang dưới dạng xe tải dân sự, khiến việc phát hiện và tiêu diệt trước trở nên khó khăn.
Ngoài ra, khoảng cách ngắn từ bờ biển Iran đến tuyến hàng hải cũng làm giảm đáng kể thời gian phản ứng của các tàu chiến Mỹ, trước các cuộc tấn công bằng tên lửa hoặc UAV.
