Từ 7h hôm nay, sân nhà văn hóa thôn Tri Lễ, xã Dân Hòa chật kín người, dù hơn 8h việc chi trả tiền đền bù mới bắt đầu. Người dân tập trung từ sớm, cầm sẵn giấy tờ, mắt dõi vào khu vực làm thủ tục.
Nhiều người tranh thủ trò chuyện, nhắc chuyện ngày nhận ruộng từ đầu những năm 1990, chuyện cấy cày, mùa vụ, những năm được mùa nhưng thu nhập chỉ đủ trang trải, không có tích lũy. Rồi câu chuyện dần chuyển sang hiện tại, người hỏi nhau được đền bù bao nhiêu, người chia sẻ cách chia tiền cho con, người lại băn khoăn không biết nên làm gì khi không còn ruộng.
Người dân nhận tiền đền bù tại thôn Tri Lễ, xã Dân Hòa. Ảnh: Gia Chính
Bên trong nhà văn hóa, khoảng 15 cán bộ Ban Quản lý dự án đầu tư - hạ tầng xã Dân Hòa được phân công làm việc. Các dãy bàn được bố trí để người dân ngồi đối chiếu lại số liệu trước khi ký nhận tiền. Tại cửa, một cán bộ tiếp nhận căn cước công dân, thông báo buổi sáng sẽ giải quyết khoảng 50 trong tổng số 104 hộ, số còn lại chuyển sang buổi chiều.
Những người vừa làm xong thủ tục bước ra sân nhà văn hóa đã lập tức được hỏi han: "Được bao nhiêu?", "Tính làm gì chưa?". Những câu hỏi lặp lại, nhưng câu trả lời phần lớn vẫn chưa rõ ràng.
Chị Nguyễn Thị Xuân, 46 tuổi, nhận khoảng 3 tỷ đồng cho hơn 2.700 m2 đất nông nghiệp. Gia đình có 8 người, số tiền được chia cho các con nên phần vợ chồng giữ lại chỉ hơn một tỷ đồng. Chị nói khoản tiền này lớn hơn bất kỳ số tiền nào từng có, nhưng cũng khiến chị bối rối.
"Tiền nhiều thật, nhưng chưa biết làm gì. Đất giờ không mua nổi, vàng thì lên xuống. Xây nhà thì sợ hết tiền mà không xây cũng không biết để làm gì", chị nói.
Trước đây, nguồn sống của gia đình chị chủ yếu trông vào vài sào ruộng và những công việc làm thuê. Khi đất bị thu hồi, sinh kế lâu nay gần như mất. Chồng chị làm thợ xây, còn chị ai thuê gì làm nấy. Làng có nghề làm nón, đan lát nhưng thu nhập mỗi ngày chỉ 50.000-100.000 đồng, không đủ tạo sự ổn định.
"Giờ chỉ mong khu đô thị làm lên thì có thêm việc", chị mong mỏi.
Người dân nhận tiền đền bù giải phóng mặt bằng dự án VinOlympic. Ảnh: Gia Chính
Cách đó không xa, bà Nghiêm Thị Ngoãn, 77 tuổi, nhận 3,6 tỷ đồng cho 9 sào ruộng (mỗi sào ruộng Bắc Bộ 360 m2). Số tiền dự kiến được chia cho bốn người con. Cả đời gắn với ruộng đồng, giờ không còn đất canh tác, bà "không biết làm gì ra tiền, sợ tiêu dần rồi hết".
Ở tuổi gần 80, ông Nguyễn Trọng Bình đã trải qua nhiều lần đất bị thu hồi. Từ gần một mẫu ruộng ban đầu, qua các đợt làm đường, xây dựng công trình, diện tích canh tác của gia đình dần thu hẹp, đến nay không còn gì. Trước gia đình ông chủ yếu cấy lúa, chăn nuôi thêm, cũng chỉ đủ ăn. Với 2,5 tỷ đồng vừa nhận, ông dự định chia cho các con, phần còn lại gửi ngân hàng để chi tiêu dần.
"Trước có ruộng, không bao giờ lo đói. Giờ hết ruộng, phải đong gạo, nghĩ cũng xót ruột", ông nói.
Cách Tri Lễ khoảng 10 km, tại thôn Từ Am, xã Tam Hưng, trong sáng nay 98 hộ dân được nhận hơn 200 tỷ đồng tiền bồi thường, hỗ trợ cho gần 200.000 m2 đất thu hồi. Việc chi trả diễn ra trật tự, nhanh chóng, hầu hết gia đình đã có phương án chia cho con cái làm vốn hoặc gửi tiết kiệm.
Người dân thôn Từ Am vui mừng nhận tiền đền bù. Ảnh: UBND xã Tam Hưng
Những gì diễn ra tại Dân Hòa hay Tam Hưng chỉ là một phần của quá trình chuyển đổi lớn tại khu vực phía nam Hà Nội. Dự án Khu đô thị thể thao Olympic, khởi công cuối năm 2025, có quy mô hơn 9.100 ha, tổng mức đầu tư khoảng 925.000 tỷ đồng, trải dài qua 11 xã, dự kiến phục vụ hơn một triệu dân.
Thành phố xác định đây là dự án quan trọng nên áp dụng cơ chế mức bồi thường bằng hai lần (K=2) so với mức quy định chung. Tại xã Thanh Oai, diện tích thu hồi khoảng 845 ha, liên quan gần 15.000 thửa đất, với tổng kinh phí bồi thường hàng nghìn tỷ đồng. Địa phương đặt mục tiêu hoàn thành giải phóng mặt bằng trong tháng 6/2026 để kịp tiến độ dự án.
Với người dân ở cả Tri Lễ và Từ Am, mối quan tâm chung vẫn là làm gì để có nguồn thu ổn định sau khi không còn đất sản xuất, nhất là với những lao động trung niên, ít cơ hội chuyển đổi nghề. Phần lớn họ vẫn mung lung, chưa xác định được đầu tư gì với khoản tiền đền bù để sinh lời.
Ngân hàng Thế giới khuyến nghị tiền bồi thường khi thu hồi đất cần được coi là nguồn vốn tái thiết sinh kế thay vì chỉ là khoản thu nhập ngắn hạn. Nếu không có kế hoạch sử dụng hợp lý, nhiều hộ có thể giảm thu nhập sau một thời gian, do mất tư liệu sản xuất nhưng không tạo được nguồn thu mới bền vững.
Tổ chức này cũng khuyến nghị cần đi kèm các chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, đào tạo kỹ năng và tư vấn tài chính, đồng thời khuyến khích người dân phân bổ nguồn tiền theo hướng dài hạn, như đầu tư sản xuất, kinh doanh nhỏ hoặc tích lũy an toàn.
