TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP HCM, cho biết chiến dịch tầm soát lưu động quy mô lớn sẽ diễn ra từ tháng 3 đến tháng 9, trong đó có 100 ngày Xquang lưu động, dự kiến bắt đầu vào cuối tháng 3 tại các phường Tăng Nhơn Phú, Long Trường, Linh Xuân... Quy trình sàng lọc được thiết kế với hai chiến lược trọng tâm là sàng lọc chủ động tại cộng đồng, "truy vết" nguồn lây và điều trị lao tiềm ẩn.
Người dân thuộc nhóm nguy cơ cao (ho kéo dài, có bệnh nền, tiếp xúc ca lao...) sẽ được chụp X-quang phổi bằng thiết bị cầm tay thế hệ mới tích hợp AI, cho kết quả ngay tại chỗ. Nếu nghi ngờ, bệnh nhân được lấy mẫu đàm làm xét nghiệm sinh học phân tử Xpert để khẳng định vi khuẩn lao và tình trạng kháng thuốc. Đặc biệt, người dân còn được kết hợp đo huyết áp và xét nghiệm đường huyết nhanh.
Khi phát hiện ca dương tính, nhân viên y tế sẽ điều tra người tiếp xúc gần trong gia đình. Ngay cả khi người tiếp xúc có kết quả X-quang và đờm bình thường, họ vẫn được xét nghiệm máu để phát hiện vi khuẩn lao đang "ủ bệnh". Nếu dương tính, bệnh nhân sẽ được điều trị lao tiềm ẩn nhằm cắt đứt chuỗi lây nhiễm.
Xét nghiệm bệnh lao. Ảnh: Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP HCM
Chương trình do Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch chủ trì, phối hợp Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP HCM, Bệnh viện Phổi Phạm Hữu Chí và trạm y tế các phường xã tổ chức, với sự hỗ trợ từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ. Chiến dịch được triển khai trong bối cảnh ngành y tế TP HCM ước tính hàng chục nghìn ca lao chưa được phát hiện trong cộng đồng.
Đến nay, bệnh lao vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm có gánh nặng dịch tễ lớn tại Việt Nam. Tỷ lệ phát hiện lao mới và tái phát chỉ khoảng 105,4 ca trên 100.000 dân, trong khi ước tính cả nước có khoảng 184.000 ca mắc mới mỗi năm, tương ứng 182 ca/100.000 dân.
Theo bác sĩ Châu, khoảng trống lớn này xuất phát từ việc triệu chứng lâm sàng giai đoạn đầu thường không rõ ràng. Nếu chỉ tầm soát thụ động (chờ người dân tự đến cơ sở y tế khám), ngành y tế sẽ bỏ lọt rất nhiều ca bệnh lây nhiễm trong cộng đồng. Việc mở rộng sàng lọc chủ động là cần thiết để phát hiện sớm, điều trị kịp thời và giảm nguồn lây.
Bệnh lao lây truyền qua đường không khí, có thể điều trị khỏi hoàn toàn nếu được phát hiện sớm và tuân thủ đúng phác đồ. Vi khuẩn lao chủ yếu tấn công hệ hô hấp nhưng cũng gây bệnh tại nhiều cơ quan khác dẫn đến biến chứng nguy hiểm. Việt Nam ghi nhận khoảng 182.000 ca lao mới mỗi năm, trong đó 9.900 trường hợp mắc lao kháng thuốc và khoảng 11.000 người tử vong vì căn bệnh này, nhiều gấp đôi so với số tử vong do tai nạn giao thông.
Sở Y tế TP HCM kêu gọi người dân tích cực tham gia tầm soát và chủ động đến cơ sở y tế ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ như ho kéo dài, sụt cân, sốt nhẹ về chiều hoặc đổ mồ hôi đêm. Nỗ lực đồng bộ này được kỳ vọng sẽ phát hiện sớm hàng trăm ca bệnh, đóng góp quan trọng vào mục tiêu chấm dứt bệnh lao trên toàn thành phố vào năm 2035.
