Trong dự thảo nghị định hướng dẫn Luật Dân số đang soạn thảo, cơ quan quản lý nêu chi tiết lộ trình tài chính kích cầu mức sinh thay thế. Cụ thể, ngân sách nhà nước cấp 900.000 đồng cho một ca xét nghiệm trước sinh và 600.000 đồng đối với trẻ sơ sinh. Ngành y tế cũng kiến nghị tặng 2 triệu đồng cho mỗi phụ nữ trong mỗi lần sinh con. Cơ quan chức năng thanh toán khoản tiền này một lần bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản trong vòng ba tháng kể từ lúc người dân hoàn thành dịch vụ y tế.
Để nhận gói tài trợ này, thai phụ cần làm xét nghiệm 4 hội chứng phổ biến gồm Down, Edwards, Patau và tan máu bẩm sinh Thalassemia. Sau khi chào đời, trẻ sơ sinh tiếp tục thực hiện kiểm tra 5 loại bệnh tật gồm suy giáp trạng, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận, khiếm thính và bất thường tim mạch.
Thực tế ghi nhận, đối với tầm soát trước sinh, các bệnh viện công như Phụ sản Trung ương hay Phụ sản Hà Nội thu khoảng 1,2 - 1,5 triệu đồng cho combo xét nghiệm sinh hóa (Double Test/Triple Test) kết hợp điện di huyết sắc tố để tìm gene Thalassemia. Nếu thai phụ chọn phương pháp giải trình tự gene thế hệ mới (NIPT) bao quát cả 4 hội chứng nêu trên, giá tại viện công dao động từ 1,5 đến 2,5 triệu đồng. Trong khi đó, các bệnh viện, phòng khám tư nhân thu phí gói NIPT này từ 3 đến 5 triệu đồng, tùy thuộc vào thương hiệu và số lượng nhiễm sắc thể khảo sát thêm.
Đối với sàng lọc 5 bệnh lý sơ sinh, tại bệnh viện tuyến trung ương, chi phí lấy máu gót chân tìm ba bệnh nội tiết (suy giáp, G6PD, tăng sản thượng thận) tốn khoảng 500.000 đồng; cộng thêm siêu âm tim bẩm sinh (khoảng 220.000 đồng) và đo âm ốc tai tầm soát khiếm thính (185.000 đồng), tổng chi phí rơi vào khoảng 900.000 đồng. Tuy nhiên, nếu gia đình sử dụng dịch vụ tại các bệnh viện quốc tế hay phòng khám tư, gói tầm soát sơ sinh cơ bản này thường dao động mức 1,5 - 2,5 triệu đồng, thậm chí cao hơn nếu kết hợp sàng lọc hàng chục bệnh rối loạn chuyển hóa khác.
Một phụ nữ khám thai tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương. Ảnh: Giang Huy
Dự thảo cũng quy định các hình thức xử lý mạnh tay nhằm ngăn chặn tình trạng lựa chọn giới tính. Thanh tra y tế sẽ tước giấy phép hành nghề đối với những cá nhân tiết lộ giới tính thai nhi nhằm mục đích phá thai. Hàng năm, cơ quan thống kê có trách nhiệm công bố số liệu thực tế để chính quyền các cấp chủ động xây dựng phương án can thiệp.
Các nhà hoạch định chính sách đưa ra loạt đề xuất trên trong bối cảnh tỷ lệ sinh toàn quốc năm 2025 chỉ đạt mức 1,93 con trên một phụ nữ, đe dọa mục tiêu duy trì mức sinh thay thế vào năm 2030. Đồng thời, Việt Nam đối mặt với hệ lụy dư thừa nam giới khi tỷ lệ bé trai chào đời vượt ngưỡng cân bằng tự nhiên từ năm 2006. Các chuyên gia nhân khẩu học dự báo xã hội sẽ dôi dư 1,5 triệu nam giới trong độ tuổi 15-49 vào năm 2039, thậm chí tăng lên 2,5 triệu người sau đó 20 năm, nếu nhà nước không triển khai ngay các giải pháp đồng bộ. Theo Bộ Y tế, các chính sách hỗ trợ sinh con, sàng lọc trước sinh và sơ sinh cùng với các biện pháp truyền thông và quản lý sẽ góp phần duy trì mức sinh hợp lý, cải thiện chất lượng dân số và giảm tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh trong thời gian tới.
