Nhiều CEO đang chọn cách cắt giảm nhân sự để "làm đẹp" bảng cân đối kế toán sau khi chi bạo cho AI. Tuy nhiên, dữ liệu mới nhất từ Gartner cho thấy đây là một tư duy ngắn hạn đầy rủi ro. Thực tế, chìa khóa để đạt lợi nhuận dài hạn không nằm ở việc thay thế con người, mà là tái định vị họ vào những giá trị cao hơn.
Cơn sốt đầu tư và áp lực "phải có lời" ngay lập tức
Thế giới đang chứng kiến một cuộc chạy đua vũ trang về công nghệ chưa từng có. Theo ước tính của Gartner, các doanh nghiệp đã chi khoảng 86,4 tỷ USD cho AI vào năm 2025, và con số này dự kiến sẽ bùng nổ lên tới 206,5 tỷ USD trong năm nay, trước khi chạm mốc 376,3 tỷ USD vào năm 2027.
Khi những khoản đầu tư khổng lồ được đổ vào, áp lực chứng minh hiệu quả (ROI) đè nặng lên vai các nhà điều hành.
Để xoa dịu các nhà đầu tư và "lấy lại vốn" nhanh nhất có thể, hàng loạt gã khổng lồ công nghệ đã chọn con đường cực đoan: Sa thải.
Coinbase vừa thông báo cắt giảm 14% nhân sự, nối gót những cái tên như Atlassian, Meta và Amazon với mức cắt giảm khoảng 10%. Thậm chí, PayPal còn dự kiến loại bỏ đến 20% lực lượng lao động trong vài năm tới.
Một báo cáo của tờ Wall Street Journal đã lột tả rõ nét thực trạng này. Những quyết định cắt giảm nhân sự thường được giới phân tích Wall Street tán thưởng vì nó giúp hạ chi phí lao động ngay lập tức, từ đó đẩy lợi nhuận ngắn hạn đi lên. Nhưng liệu đó có phải là chiến thắng thực sự?
Câu trả lời là sa thải không tạo ra lợi nhuận, nó chỉ giải phóng ngân sách.
Bà Helen Poitevin, chuyên gia phân tích cấp cao tại Gartner, đã đưa ra một nhận định đầy sắc sảo khi nhìn vào kết quả khảo sát từ 350 giám đốc điều hành: “Nhiều CEO tìm đến sa thải để chứng minh lợi nhuận nhanh chóng từ AI. Tuy nhiên, đây là một tư duy sai lầm. Cắt giảm nhân sự có thể tạo ra khoảng trống trong ngân sách, nhưng nó không tạo ra ROI thực sự.”
Dữ liệu của Gartner chỉ ra một sự thật gây sốc khi tỷ lệ cắt giảm nhân sự ở các doanh nghiệp có ROI cao từ AI và các doanh nghiệp có lợi nhuận thấp (hoặc thậm chí thua lỗ) là gần như tương đương nhau.
Điều này chứng minh rằng bản thân việc sa thải hay giữ người không trực tiếp quyết định năng suất lao động tăng hay giảm. Thứ tạo nên sự khác biệt chính là cách doanh nghiệp sử dụng những nhân sự còn lại.
Các tổ chức đạt được ROI cao nhất không phải là những nơi loại bỏ con người, mà là những nơi đầu tư mạnh mẽ vào việc đào tạo kỹ năng, xây dựng các vai trò mới và mô hình vận hành cho phép con người dẫn dắt và mở rộng quy mô của các hệ thống tự động.
Công thức "Nhân bản sức mạnh" mà Spotify và IBM đang làm
Thay vì đi theo lối mòn của Marcus Lemonis, CEO của Bed, Bath & Beyond (người từng cảnh báo rằng AI sẽ gây ra một "sự sụt giảm đáng kể về số lượng nhân viên") cho biết các doanh nghiệp như Spotify, IBM hay Axon Enterprise đang theo đuổi một chiến lược nhân văn và hiệu quả hơn.
Họ sử dụng AI để giải phóng nhân viên khỏi những công việc lặp đi lặp lại, nhàm chán và có giá trị thấp. Sau đó, những nhân sự này được tái phân bổ vào các nhiệm vụ thú vị hơn, đòi hỏi sự sáng tạo và mang lại giá trị thặng dư lớn hơn cho công ty. Đây chính là mô hình “Khuếch đại sức mạnh con người”.
Việc sử dụng công nghệ để trao quyền thay vì thay thế giúp doanh nghiệp đạt được những lợi ích bền vững hơn nhiều so với "cú hích tài chính tạm thời" từ việc sa thải.
Rõ ràng về tầm nhìn dài hạn, con người vẫn là trọng tâm của doanh nghiệp chứ không phải AI.
Dù AI có phát triển đến đâu, Gartner vẫn tin rằng về lâu dài, các doanh nghiệp tự trị sẽ tạo ra nhiều việc làm hơn cho con người, chứ không ít đi. Có những yếu tố cấu trúc không thể thay đổi như sự sụt giảm nhân khẩu học toàn cầu và các tình huống tiêu dùng đòi hỏi sự tin cậy cao, nơi mà tài năng của con người vẫn đóng vai trò then chốt để điều hành, quản trị và mở rộng quy mô kinh doanh.
Theo Inc, bài học rút ra cho các chủ doanh nghiệp và nhà quản trị là rất rõ ràng rằng đừng nhìn nhân viên như một khoản chi phí cần cắt giảm khi có AI. Thay vào đó, các doanh nghiệp có thể nhìn họ như những người cộng sự cần được nâng cấp công cụ để tạo ra những kỳ tích mới. ROI từ AI không đến từ những tờ đơn xin thôi việc, nó đến từ khả năng sáng tạo của một nhân viên được giải phóng sức lao động nhờ công nghệ.
*Nguồn: Gartner, WSJ, Inc
