Vào tháng 8 năm 2012, con tàu thám hiểm mang tên Curiosity đã bắt đầu sứ mệnh lịch sử của mình bằng cú hạ cánh ngoạn mục xuống khu vực Bradbury Landing nằm bên trong miệng núi lửa Gale. Trải qua 13 năm hoạt động bền bỉ trên bề mặt Sao Hỏa, cỗ máy này đã mang lại vô số dữ liệu vô giá. Thế nhưng, thời gian gần đây, Curiosity đang phải đối mặt với một loạt thách thức kỹ thuật không hề nhỏ, đe dọa trực tiếp đến khả năng di chuyển và làm việc của nó trên vùng đất hoang vu xa lạ này.
Đầu năm nay, thông qua những bức ảnh được gửi về từ thiết bị Mars Hand Lens Imager, các kỹ sư tại NASA đã phát hiện ra rằng hệ thống bánh xe của tàu thám hiểm đang xuất hiện những dấu hiệu hư hỏng đáng kể.
Đây thực sự là một vấn đề nan giải, bởi lẽ trong không gian rộng lớn, hoàn toàn không tồn tại bất kỳ một đại lý Goodyear nào để thay thế lốp xe. Mặc dù các chuyên gia không thể đích thân thực hiện chuyến bay đến Sao Hỏa để bảo dưỡng, họ luôn có những phương án dự phòng được chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước.
Tại phòng thí nghiệm trên Trái Đất, NASA sở hữu một phiên bản sao chép y hệt của Curiosity mang tên Scarecrow. Bằng cách tiến hành hàng loạt các thử nghiệm trên mô hình này, nhóm nghiên cứu đã đi đến một kết luận mang tính bước ngoặt.
Theo đó, tàu thám hiểm vẫn có thể tiếp tục lăn bánh trên lớp đất đá của Sao Hỏa một cách vô thời hạn dựa vào phần còn lại của bánh xe, miễn là họ tìm ra cách rũ bỏ hoàn toàn những phần gờ đã bị nứt vỡ.
NASA đã thử nghiệm cách rũ bỏ phần bánh xe hỏng bằng mô hình Scarecrow trên Trái đất nhưng chưa rõ có áp dụng cho Curiosity hay không.
Để làm được điều này, NASA đã diễn tập một kỹ thuật đặc biệt với Scarecrow - đó là cố tình để bánh xe bị hỏng mắc vào một tảng đá, sau đó dùng sức kéo từ các bánh xe còn lại để bẻ gãy và loại bỏ phần bị hỏng. Mặc dù tình trạng hao mòn trông có vẻ nghiêm trọng, Curiosity hiện vẫn duy trì được khả năng di chuyển và chưa rõ liệu NASA có quyết định áp dụng ngay kỹ thuật mạo hiểm này hay không.
Tuy nhiên, những thử thách kỹ thuật dường như vẫn chưa buông tha cỗ máy kiên cường này. Cụ thể, vào ngày 25 tháng 4 vừa qua, Curiosity lại vướng vào một rắc rối mới khi đang thực hiện nhiệm vụ cốt lõi của mình. Trong quá trình điều tra, mũi khoan của tàu thám hiểm đã bất ngờ bị kẹt cứng vào một tảng đá có biệt danh là Atacama. NASA giải thích trong một bản cập nhật rằng tảng đá này có kích thước khá ấn tượng với đường kính phần đáy ước tính khoảng 0,5 mét, độ dày 15 cm và nặng xấp xỉ 13 kg.
Tình huống trở nên trớ trêu khi cánh tay robot của tàu thám hiểm được rút lại. Thay vì để lại tảng đá trên mặt đất, toàn bộ khối đá nặng 13 kg này đã bị nhấc bổng lên không trung, treo lơ lửng bởi một ống bọc cố định nằm bao quanh mũi khoan đang quay.
Các quan chức của cơ quan hàng không vũ trụ cho biết, mặc dù hoạt động khoan cắt từng làm nứt nẻ hoặc tách rời các lớp đá trên Sao Hỏa trong quá khứ, nhưng chưa bao giờ có một tảng đá nguyên vẹn nào lại dính chặt vào ống bọc mũi khoan một cách kỳ lạ như vậy.
Sau hai nỗ lực ban đầu không thành công, vào ngày 1 tháng 5, tảng đá đã vỡ vụn và rơi ra ngay trong lần thử đầu tiên của ngày hôm đó, giúp tàu thám hiểm tiếp tục sứ mệnh.
Sự việc này gợi liên tưởng đến những rắc rối thường gặp khi chúng ta tự sửa chữa đồ đạc ở nhà. Tuy nhiên, vấn đề sẽ trở nên vô cùng đau đầu khi một mũi khoan thay thế gửi lên cho Curiosity có thể tiêu tốn hàng trăm triệu đô la, nếu không muốn nói là đắt đỏ hơn rất nhiều. Đối mặt với nguy cơ này, NASA đã đề ra một kế hoạch giải cứu vô cùng đơn giản: làm rung mũi khoan liên tục cho đến khi tảng đá tự rơi xuống.
Quá trình giải cứu đã diễn ra không hề suôn sẻ ngay từ đầu. Lần thử làm rung thứ nhất hoàn toàn không thể lay chuyển được khối đá Atacama. Đến ngày 29 tháng 4, nỗ lực lần thứ hai cũng chung số phận thất bại khi tảng đá vẫn bám chặt lấy thiết bị. Không nản chí, vào ngày 1 tháng 5, các kỹ sư NASA đã vạch ra một loạt các thao tác phức tạp hơn, kết hợp giữa việc làm rung, xoay cánh tay robot và quay mũi khoan. Thật may mắn, tảng đá đã lập tức rơi ra ngay trong lần thử đầu tiên của ngày hôm đó và vỡ vụn khi va chạm với bề mặt Sao Hỏa.
Với việc gỡ bỏ thành công chướng ngại vật ngoài ý muốn này, hệ thống mũi khoan đắt giá đã được an toàn. Giờ đây, tàu thám hiểm Curiosity lại có thể tiếp tục công việc khám phá Hành tinh Đỏ, miệt mài tìm kiếm những khối đá thú vị, với hy vọng rằng nó sẽ không bao giờ tự mắc kẹt vào một tảng đá nào nữa.
