Hiếm thấy so với tiền lệ
Ông Pete Hegseth đã trở thành Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ đầu tiên tháp tùng một tổng thống đương nhiệm trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc sau hơn nửa thế kỷ, một sự thay đổi được tờ Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng (SCMP) đánh giá là hiếm thấy so với tiền lệ ngoại giao lâu nay.
Theo thống kê của SCMP, đây là lần đầu tiên một Tổng thống Mỹ đến Trung Quốc cùng với Bộ trưởng Quốc phòng kể từ chuyến thăm mang tính đột phá của Richard Nixon năm 1972.
Đây cũng sẽ là chuyến đi đầu tiên của ông Hegseth tới Trung Quốc kể từ khi nhậm chức và là lần đầu tiên một lãnh đạo quốc phòng Mỹ đến thăm Trung Quốc sau gần 8 năm. Các bộ trưởng quốc phòng Mỹ trước đây thường sắp xếp các chuyến thăm Trung Quốc theo dạng công du độc lập. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ gần nhất đến thăm Trung Quốc là ông James Mattis vào tháng 6/2018.
Các nhà phân tích nhận định rằng sự hiện diện hiếm hoi của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth trong phái đoàn của Tổng thống Donald Trump tới Bắc Kinh báo hiệu sự sẵn lòng của cả hai bên trong việc tăng cường liên lạc quân sự nhằm hạ nhiệt căng thẳng và tránh khủng hoảng.
Các chuyên gia Trung Quốc cho rằng hội nghị thượng đỉnh có thể bao gồm thảo luận về vũ khí hạt nhân cũng như việc khôi phục và mở rộng các kênh liên lạc giữa quân đội với quân đội.
Cơ chế quân sự Mỹ-Trung?
Ông Zhu Feng, giáo sư Nghiên cứu Quốc tế tại Đại học Nam Kinh, cho biết sự tham gia của ông Hegseth có khả năng thúc đẩy các cơ chế liên lạc quân sự song phương và quản lý khủng hoảng, mô hình mà hai bên đều hy vọng sẽ giúp ngăn ngừa tính toán sai lầm, đặc biệt là các cuộc đụng độ tình cờ có thể bùng phát.
"Xét đến việc các khác biệt cơ bản rất khó giải quyết, ưu tiên trước mắt là tránh tính toán sai lầm và ổn định mối quan hệ", ông Zhu nói.
Theo ông Zhu, vì ông Hegseth tham gia, Trung Quốc "ít nhất" sẽ đưa ông Đổng Quân, Bộ trưởng Quốc phòng nước này, vào hội nghị thượng đỉnh. Một nguồn tin của SCMP cho biết ông Đổng và ông Hegseth cũng có thể gặp riêng bên lề hội nghị.
Ông Zhou Bo, đại tá quân đội Trung Quốc đã nghỉ hưu, cũng cho rằng sự hiện diện của ông Hegseth có thể ám chỉ những tiến triển trong liên lạc quốc phòng.
"Trong một tình huống lý tưởng, điều này có nghĩa là khôi phục một số cơ chế quân sự vì cả hai bên đều coi trọng việc quản lý khủng hoảng. Không bên nào muốn xung đột", ông Zhou nói và bổ sung thêm rằng không thể loại trừ việc thiết lập "các kênh mới".
Ông cho biết những cơ chế đó có thể bao gồm các kênh liên lạc cấp Bộ Tham mưu Liên hợp vốn được thiết lập vào năm 2017 nhưng đã bị đình chỉ trong những năm gần đây.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Bắc Kinh, bắt đầu thăm chính thức Trung Quốc. Ảnh: Reuters
Vấn đề hạt nhân
Trong khi đó, ông Zhao Tong, một nghiên cứu viên cao cấp thuộc Chương trình Chính sách Hạt nhân tại Quỹ Hòa bình Quốc tế Carnegie ở Washington, cho rằng các vấn đề hạt nhân có khả năng sẽ được thảo luận.
"Sự mở rộng hạt nhân của Trung Quốc đã trở thành một mối quan ngại ngày càng lớn trong các tính toán chiến lược của Mỹ, ở một số khía cạnh có thể sánh ngang hoặc vượt qua những lo ngại về các mối đe dọa hạt nhân từ Nga. Mặc dù Trung Quốc khó có khả năng tán thành khuôn khổ kiểm soát vũ khí ba bên bao gồm Mỹ và Nga, nhưng nước này có thể phát đi tín hiệu cởi mở trong việc nối lại đối thoại an ninh chiến lược song phương", ông Zhao nói.
"Nếu cả hai bên áp dụng cách tiếp cận thực tế, một cuộc đối thoại như vậy có thể tạo không gian cho các cuộc trao đổi cấp chính thức ban đầu về các vấn đề hạt nhân trong nỗ lực rộng lớn hơn nhằm ổn định quan hệ song phương".
Ông Zhu Feng cũng tin rằng hai bên dự kiến sẽ trao đổi quan điểm về giải trừ vũ khí hạt nhân, "mặc dù lập trường tương ứng của họ về vấn đề này vẫn còn rất khác biệt... Không có tiến triển thực chất nào được dự đoán trên mặt trận này trong các cuộc hội đàm sắp tới".
Hội nghị thượng đỉnh diễn ra trong bối cảnh cuộc xung đột Iran đang tiếp diễn. Mới đây, ông Trump đã tìm cách thuyết phục Trung Quốc sử dụng ảnh hưởng của mình với Tehran để giúp chấm dứt xung đột. Về phần mình, Bắc Kinh đã nhiều lần nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giữ cho eo biển Hormuz lưu thông.
Tuy nhiên, ông Shi Yinhong, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Nhân dân ở Bắc Kinh, nói rằng Iran không có khả năng trở thành một chủ đề chủ chốt được bàn thảo.
"Cả Mỹ và Israel đều chưa thành công trong việc kiểm soát Iran về mặt quân sự. Hơn nữa, Trung Quốc thiếu cả năng lực can thiệp quân sự lẫn đòn bẩy để hòa giải hiệu quả cuộc xung đột. Vì vậy, chủ đề này khó có thể trở thành chủ đề trung tâm của cuộc đối thoại", ông Shi nói.
