Trong cuốn Hội hè lễ Tết của người Việt, tác giả Nguyễn Văn Huyên từng đề cập đến tục kiêng quét nhà trong ngày Tết như sau: “Ở khắp nước, từ nông thôn đến thành thị, mọi người đều có vẻ bảnh bao. Mọi người chọn giờ xuất hành và hướng phải đi đầu tiên để có thể gặp các thần tài, thần lộc trên đường.
Mọi người tránh nói những lời gở, vì sợ trong năm sẽ chịu ảnh hưởng tai hại. Mọi người còn kiêng quét nhà lúc đầu năm, vì sợ tài lộc cùng với rác rưởi rời khỏi nhà”.
Trong cuốn Nam Bộ xưa và nay (NXB TPHCM), nhà văn Sơn Nam viết: "Không ai dám quét nhà trong những ngày này, dù thềm đầy xác pháo, hột dưa, vỏ bánh… Thà để căn nhà mất vệ sinh, còn hơn là quét hết lộc ra. Đầu năm, và chỉ độc nhất dịp này, rác có giá trị như… vàng là vậy".
Theo quan niệm dân gian, người ta không chỉ kiêng quét nhà mà còn không đổ rác ngày đầu năm mới, xuất phát từ một câu chuyện được nhắc đến trong cuốn Sưu thần ký.
Chuyện kể rằng, xưa kia có một người lái buôn tên Âu Minh đi qua hồ Thanh Thảo, được duyên gặp mặt Thuỷ thần và được cho một người làm tên là Như Nguyệt.
Từ ngày Như Nguyệt về nhà, công việc buôn bán, làm ăn của Âu Minh phất lên "như diều gặp gió", làm đâu thắng đó, thu về được nhiều tiền bạc.
Nhưng trong một dịp Tết, Như Nguyệt làm sai và bị Âu Minh đánh. Quá sợ hãi, Như Nguyệt chui vào đống rác góc nhà và biến mất, chẳng tìm thấy nữa. Sau sự tình ấy, Như Nguyệt không còn, công việc làm ăn của Âu Minh liên tục đổ bể, thua lỗ và trở nên nghèo khó.
Vì thế, người đời sau cho rằng Như Nguyệt chính là Tài thần trong nhà, trốn trong đống rác góc nhà, nên có tục thờ từ đó. Đây cũng là một trong những lý do người phương Đông kiêng quét nhà, đổ rác trong 3 ngày Tết.
Nhà nghiên cứu văn hóa, chuyên gia phong thủy Phạm Đình Hải (Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam) cho biết, theo quan niệm dân gian, người ta thường kiêng quét nhà, đổ rác trong ngày Tết, tính từ sau giao thừa đến khi cúng hóa vàng xong.
Tập quán này có nguồn gốc từ tục thờ gia thần, trong đó có các vị thổ thần, thường gọi là “tiểu thần tài”.
Đây là những vị thổ thần nhỏ bé, tính tình nhút nhát, thích yên tĩnh, ở bốn góc và giữa nhà (ngũ phương long mạch tiếp dẫn tài thần).
Vì vậy, dân gian kiêng quét nhà, đổ rác để tránh kinh động, làm tổn hại đến các vị tiểu thần này.
Vị chuyên gia cũng cho biết, sau khi cúng hóa vàng, các vị thần và gia tiên ai về chốn nấy. Lúc này, gia chủ mới quét nhà, đổ rác.
Ngày nay, tục kiêng quét nhà, đổ rác trong ngày đầu năm mới cũng phụ thuộc vào quan niệm và tín ngưỡng của từng người.
Nhiều gia đình chỉ kiêng quét nhà và đổ rác vào mùng 1 hoặc vẫn quét nhà nhưng gom rác vào một góc, chờ sau 1 hay vài ngày Tết mới đem đổ.
