Cú sốc địa chính trị và phản ứng của các lớp tài sản
Trong báo cáo cập nhật về xung đột Mỹ – Israel và Iran mới đây, bộ phận phân tích của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cho rằng cú sốc địa chính trị thường truyền dẫn qua ba lớp định giá gồm: (1) phần bù rủi ro (risk premium), (2) kỳ vọng lạm phát và chi phí vốn, và (3) tái định giá tăng trưởng. Trên nền tảng này, thị trường tài sản toàn cầu có xu hướng phản ứng theo cơ chế phòng thủ và điều chỉnh kỳ vọng.
Với dầu thô, phản ứng đầu tiên thường là tăng giá khi thị trường nâng rủi ro nguồn cung, đặc biệt nếu xuất hiện thông tin liên quan eo biển Hormuz, hạ tầng dầu khí hoặc rủi ro tấn công tàu thuyền. Dù khả năng đóng eo biển là thấp, phí bảo hiểm hàng hải có thể gia tăng, qua đó ảnh hưởng đến chi phí vận tải và chuỗi cung ứng.
Vàng được hưởng lợi trong bối cảnh bất định gia tăng khi nhu cầu phòng vệ tăng lên. Trong khi đó, trái phiếu Kho bạc Mỹ có thể được hỗ trợ trong ngắn hạn nhờ dòng tiền trú ẩn khiến lợi suất giảm.
Tuy nhiên, nếu chiến dịch kéo dài và làm gia tăng kỳ vọng thâm hụt ngân sách cũng như nguồn cung phát hành dài hạn, lợi suất kỳ hạn dài có thể chịu áp lực. Diễn biến của đường cong lợi suất vì vậy phụ thuộc vào việc thị trường nhấn mạnh yếu tố trú ẩn hay tài khóa.
Vàng được hưởng lợi trong bối cảnh bất định gia tăng khi nhu cầu phòng vệ tăng lên. (Ảnh minh hoạ: iStock).
Ở thị trường ngoại hối, USD thường mạnh lên trong ngắn hạn nhờ vai trò đồng tiền dự trữ. Diễn biến tiếp theo phụ thuộc cách thị trường đánh giá mức độ kiểm soát của chiến dịch quân sự và rủi ro sa lầy.
VDSC xây dựng ba kịch bản trong 1–3 tháng tới. Kịch bản cơ sở, với xác suất cao, là phe cứng rắn củng cố quyền lực, khiến rủi ro kéo dài được định giá vào thị trường, dầu và vàng biến động ở mức cao hơn.
Kịch bản ôn hòa chỉ xảy ra nếu áp lực xã hội đủ lớn để thúc đẩy đàm phán, qua đó hạ nhiệt giá dầu, vàng và cải thiện khẩu vị rủi ro. Kịch bản xấu nhất là sụp đổ quản trị và đứt chuỗi chỉ huy, có thể khiến dầu tăng mạnh, rủi ro lan rộng và tâm lý phòng thủ kéo dài.
Hàm ý với thị trường Việt Nam và chiến lược hành động
Theo VDSC, tác động đến Việt Nam đi qua ba kênh chính gồm: giá dầu làm tăng lạm phát kỳ vọng; chi phí vận tải và bảo hiểm; và khẩu vị rủi ro toàn cầu ảnh hưởng đến dòng vốn. Trong kịch bản cơ sở, khi leo thang nhưng chưa gián đoạn nguồn cung lớn, VN-Index có thể biến động theo tâm lý risk-off (tâm lý phòng thủ), trong khi nhóm hưởng lợi theo giá dầu và cước có thể tương đối trội hơn thị trường.
Nhóm dầu khí được đánh giá hưởng lợi khi giá dầu cao hơn hỗ trợ kỳ vọng doanh thu và biên lợi nhuận ở thượng nguồn và một phần trung nguồn.
Với vận tải – logistics – bảo hiểm, rủi ro tuyến hàng hải gia tăng có thể đẩy phí bảo hiểm và cước tăng, song đồng thời tạo áp lực chi phí cho doanh nghiệp nhập khẩu và chuỗi bán lẻ.
Nhóm phân bón, hóa chất có thể chịu tác động từ biến động giá năng lượng và gián đoạn chuỗi cung ứng. Trong khi đó, nhóm nhựa chịu áp lực khi chi phí hạt nhựa gia tăng.
Về chiến thuật, VDSC khuyến nghị trong ngắn hạn ưu tiên quản trị rủi ro trước kịch bản risk-off bằng cách giữ sức mua với tỷ trọng hợp lý.
Nhà đầu tư được khuyến nghị tránh đuổi giá vào nhóm cổ phiếu đầu cơ khi kịch bản tiếp theo chưa rõ ràng, đặc biệt các cổ phiếu hàng hóa phản ứng mạnh với xung đột.
Với khẩu vị rủi ro cao, nhà đầu tư có thể giải ngân chiến thuật vào nhóm hưởng lợi trực tiếp từ biến động chuỗi cung ứng, cước và giá dầu, với điều kiện định giá đủ rẻ và duy trì kỷ luật giao .
