Từng nghĩ: "Có tiền thì phải xây nhà thật đẹp ở quê"
Người đàn ông cho biết cách đây 9 năm, sau nhiều năm làm ăn ở thành phố, anh tích lũy được khoảng 500.000 nhân dân tệ (gần 1,8 tỷ đồng). Khi ấy, số tiền này khiến anh rất tự tin.
Trong làng, nhà nào cũng bắt đầu xây nhà mới. Những căn nhà 2–3 tầng mọc lên san sát. Trong khi đó, căn nhà cũ của gia đình anh lại thấp, cũ kỹ và xuống cấp.
Điều khiến anh áp lực hơn là những lời bàn tán quen thuộc ở làng quê: Nhà ai có con thành đạt thì xây nhà mới, còn ai vẫn ở nhà cũ nghĩa là "không làm nên chuyện".
Dù không thích sự so bì ấy, anh vẫn bị cuốn vào tâm lý phải "có cái gì đó để chứng minh".
"Lúc đó tôi nghĩ đơn giản lắm: Người từ quê lên thành phố như chúng tôi rồi cuối cùng cũng sẽ quay về quê nghỉ hưu. Có một căn nhà đẹp ở quê thì đi đâu cũng tự tin hơn", anh kể.
Và rồi, trong một quyết định khá cảm tính, anh đập bỏ nhà cũ để xây mới hoàn toàn.
Xây nhà ở quê không chỉ là chuyện có tiền
Ban đầu, anh nghĩ chỉ cần có tiền là đủ. Nhưng khi bắt tay vào xây, mọi chuyện phức tạp hơn rất nhiều.
Từ xin giấy phép xây dựng, đi lại giữa xã – huyện để làm thủ tục, đến tranh chấp với hàng xóm, tất cả đều khiến anh kiệt sức.
Có người yêu cầu nhà anh lùi lại nửa mét vì cho rằng ảnh hưởng đến lối đi. Có người phản đối mái nhà vì "ảnh hưởng phong thủy". Để công trình không bị đình trệ, anh liên tục phải nhượng bộ.
Suốt nhiều tháng, anh gần như ăn ngủ ở công trường để giám sát thợ xây, kiểm tra vật liệu, xử lý phát sinh.
"Ngôi nhà dự tính khoảng 400.000 tệ cuối cùng đội lên thành hơn 500.000 tệ vì đủ loại chi phí", anh nói.
Căn nhà hoàn thiện sau 8 tháng. Đó là một căn nhà 2 tầng rưỡi, thiết kế kiểu biệt thự mini, nổi bật nhất làng. Ngày tân gia, ai cũng đến khen. Và anh từng nghĩ: "Mọi thứ đều xứng đáng".
Nhưng cảm giác "đã đời" chỉ kéo dài đúng… 1 năm
Vấn đề bắt đầu xuất hiện sau đó.
Công việc của anh ở thành phố. Con cái học ở thành phố. Bố mẹ cũng sống ở thành phố. Cả gia đình gần như không có lý do để về quê thường xuyên.
Suốt 9 năm, tổng thời gian họ thực sự sống trong căn nhà ấy chưa đến 2 tháng. Cánh cổng luôn khóa kín. Mỗi lần về quê, việc đầu tiên không phải nghỉ ngơi mà là… tổng vệ sinh.
Cỏ mọc đầy sân. Tường đóng rêu. Nhà phủ bụi. Chăn ga ẩm mốc. Ao cá bốc mùi.
"Có những lần vừa mở cửa nhà, tôi đã thấy mệt", anh kể.
Mỗi dịp nghỉ lễ, cả gia đình phải dành gần 2 ngày chỉ để lau dọn. Kỳ nghỉ ở quê cuối cùng còn mệt hơn đi làm. Dần dần, con cái anh cũng không còn thích về quê nữa.
Khoản tiền "chôn" vào một căn nhà không tạo ra giá trị
Điều khiến người đàn ông tiếc nuối nhất không nằm ở chuyện dọn dẹp.
Mà là bài toán tài chính.
Gần như toàn bộ tiền tiết kiệm của anh đã đổ vào căn nhà ấy.
Trong khi đó, bạn bè cùng thời điểm mua căn hộ nhỏ ở thành phố thì hiện nay đã có tài sản tăng giá, có thể cho thuê hoặc bán lại khi cần tiền.
Còn căn nhà ở quê của anh:
- Không ở thường xuyên
- Không cho thuê được
- Gần như không bán được
- Càng để lâu càng xuống cấp
"Tôi bỏ gần 1,8 tỷ để đổi lấy một căn nhà khóa cửa quanh năm", anh nói.
Điều khiến anh day dứt hơn cả là người bạn thời thơ ấu.
Cũng có hoàn cảnh tương tự, cũng từng định xây nhà mới, nhưng cuối cùng người bạn ấy chỉ bỏ một khoản nhỏ để sửa lại nhà cũ: Gia cố, sơn sửa, làm lại nội thất đơn giản.
Tổng chi phí chưa tới 200 triệu đồng. Ngôi nhà vẫn đủ sạch sẽ, đủ ở mỗi dịp về quê, nhưng không tạo áp lực tài chính. Quan trọng hơn, người bạn ấy vẫn giữ được phần lớn tiền tiết kiệm cho tuổi già.
"Tôi xây một căn nhà để lấy thể diện. Còn cậu ấy giữ tiền để giữ cuộc sống ổn định", anh thừa nhận.
Nhiều người trung niên đang mắc cùng một "bẫy tài chính"
Câu chuyện này khiến nhiều người liên tưởng đến một thực tế khá phổ biến ở Việt Nam vài năm gần đây.
Không ít gia đình:
- Dốc tiền xây nhà to ở quê dù sống chính ở thành phố
- Vay thêm để "xây cho bằng người ta"
- Làm nhà vượt nhu cầu thực tế
- Ưu tiên hình thức hơn khả năng sử dụng
Trong khi đó, những khoản tiền này hoàn toàn có thể trở thành:
- Quỹ hưu trí
- Khoản dự phòng tuổi trung niên
- Tiền học cho con
- Hoặc một tài sản tạo dòng tiền thực tế hơn
Đáng nói là nhiều người chỉ nhận ra điều đó sau vài năm, khi áp lực tài chính bắt đầu xuất hiện. Một căn nhà đẹp có thể mang lại cảm giác tự hào trong thời gian ngắn.
Nhưng về lâu dài, thứ quyết định chất lượng sống thường là dòng tiền ổn định, khả năng xoay xở và cảm giác an toàn tài chính.
"Nhà để sống" khác với "nhà để chứng minh"
Sau 9 năm, người đàn ông kết lại bằng một câu khá chua chát:
"Tiền của người bình thường đều là mồ hôi công sức. Đừng dùng cả gia tài để xây một căn nhà chỉ ở vài ngày mỗi năm."
Có lẽ điều đáng suy nghĩ nhất trong câu chuyện này không phải chuyện xây nhà ở quê là đúng hay sai.
Mà là: Rất nhiều quyết định tài chính của tuổi trung niên thực ra không xuất phát từ nhu cầu sống, mà từ nhu cầu được công nhận.
Và đôi khi, thứ đắt nhất không phải căn nhà. Mà là cái giá phải trả cho cảm giác "không muốn thua ai".
