Thu nhập xác định người phụ thuộc: Mức 3 triệu/tháng sẽ nhanh lạc hậu

Dữ liệu để xác định chưa phù hợp

Bộ Tài chính đề xuất nâng mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc lên 3 triệu đồng/tháng, tăng thêm 2 triệu đồng so với mức hiện hành 1 triệu đồng/tháng. 

Đây là một trong những nội dung mới tại dự thảo Thông tư hướng dẫn một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Theo dự thảo, người phụ thuộc được xác định là người không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 3 triệu đồng. Người nộp thuế phải chịu trách nhiệm kê khai trung thực và chính xác về thu nhập của người phụ thuộc; trường hợp kê khai không đúng sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật.

Bộ Tài chính cho biết căn cứ tính toán gồm mức thu nhập bình quân, mức chi tiêu bình quân và tiêu chí về thu nhập của hộ nghèo, hộ cận nghèo.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas đánh giá, việc Bộ Tài chính thay đổi tiêu chí xác định ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc từ chuẩn hộ nghèo sang “chi tiêu bình quân đầu người” là hợp lý, phù hợp hơn với thực tế chi tiêu của người dân.

Tuy nhiên, dữ liệu “chi tiêu bình quân đầu người” được Bộ Tài chính sử dụng là giai đoạn 2014-2024. Trong đó, mức chi tiêu năm 2024 khoảng 2,977 triệu đồng/người/tháng. Do đó, việc áp dụng ngưỡng 3 triệu đồng/người/tháng (tương đương mức năm 2024) cho giai đoạn từ năm 2026 là chưa phù hợp, bởi mức chi tiêu thực tế đến năm 2026 đã tăng cao hơn đáng kể.

Ông phân tích, giai đoạn 2020-2024 là giai đoạn sau dịch Covid-19, chi tiêu có nhiều biến động bất thường nên con số này không phù hợp để làm cơ sở tính toán, so sánh mức chi tiêu bình quân.

Nếu lấy giai đoạn 2014-2020 làm thời kỳ kinh tế ổn định là cơ sở, mức chi tiêu bình quân đầu người tăng khoảng 15% sau mỗi 2 năm. Theo đó, ước tính đến năm 2026, mức chi tiêu bình quân đầu người có thể đạt khoảng 3,4 triệu đồng/tháng.

“Với cách tính này, ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc nên ở mức khoảng 3,4 triệu đồng/tháng, thay vì 3 triệu đồng”, ông Tuấn nêu quan điểm.

Dù đánh giá cao cách tiếp cận mới, ông cũng lưu ý hạn chế của chỉ tiêu “chi tiêu bình quân đầu người” khi đây là mức bình quân chung cả nước, bao gồm cả vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa và đô thị lớn. Trong khi đó, người lao động có thu nhập và đăng ký người phụ thuộc chủ yếu tập trung tại các đô thị, nơi chi phí sinh hoạt cao hơn mức bình quân.

Do vậy, theo ông, ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc cần cao hơn mức 3,4 triệu đồng/tháng để phản ánh sát thực tế chi tiêu tại các khu vực đô thị.

Ngưỡng thu nhập bao nhiêu là phù hợp?

Giám đốc Thuế Keytas cho rằng, ngưỡng xác định người phụ thuộc nên gắn với chi phí thực tế mà người lao động phải chi trả, đảm bảo phù hợp với mức sống và nhu cầu cơ bản theo từng giai đoạn, từng khu vực.

“Mức lương tối thiểu vùng có thể là một cơ sở phù hợp để xem xét. Mức bình quân năm 2026 khoảng 4,5 triệu đồng/người/tháng có thể cân nhắc làm ngưỡng xác định người phụ thuộc cho giai đoạn mới”, ông Tuấn đề xuất.

Theo ông, khi lương tối thiểu vùng được điều chỉnh hàng năm, ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc cũng sẽ tự động điều chỉnh tương ứng, qua đó đảm bảo tính linh hoạt và phù hợp với thực tế.

Trong khi đó, chia sẻ với PV VietNamNet, TS Nguyễn Ngọc Tú, giảng viên Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, cho rằng, tiêu chuẩn giảm trừ gia cảnh đối với người phụ thuộc đã được quy định rõ trong luật là 6,2 triệu đồng/tháng. Trước đó, mức giảm trừ gia cảnh đối với người nộp thuế đã được nâng từ 11 triệu đồng lên 15,5 triệu đồng, còn đối với người phụ thuộc tăng từ 4,4 triệu đồng lên 6,2 triệu đồng.

Tuy nhiên, điều kiện để xác định người phụ thuộc hiện vẫn giữ ở mức thu nhập 1 triệu đồng/tháng là đã quá lạc hậu, không còn phù hợp với thực tế khi chi tiêu và giá cả những năm gần đây tăng nhanh. Theo ông Tú, việc Bộ Tài chính đề xuất nâng lên 3 triệu đồng/tháng là một bước tiến, song mức này vẫn còn thấp, đặc biệt tại các đô thị lớn, khi chỉ đáp ứng nhu cầu chi tiêu tối thiểu, chưa bao gồm các khoản như y tế, giáo dục, nhà ở hay các chi phí thiết yếu khác.

Ông Tú cho rằng, mức 3 triệu đồng/tháng chỉ nhỉnh hơn chuẩn nghèo một chút và chưa thực sự hợp lý khi đặt trong tương quan với mức giảm trừ gia cảnh 6,2 triệu đồng. 

“Trong khi người phụ thuộc không có thu nhập được giảm trừ 6,2 triệu đồng/tháng, người có thu nhập lại chỉ được tính theo ngưỡng 3 triệu đồng là chưa đảm bảo công bằng”, ông nói.

Theo quan điểm của ông, căn cứ xác định người phụ thuộc nên được điều chỉnh đồng bộ với mức giảm trừ gia cảnh, tức là 6,2 triệu đồng/tháng. Trường hợp người phụ thuộc có thu nhập thấp hơn mức này thì người nộp thuế được giảm trừ phần chênh lệch.

Ông Tú nhấn mạnh, việc quy định một mức chung 6,2 triệu đồng không chỉ giúp chính sách đồng bộ, minh bạch mà còn hạn chế việc phải điều chỉnh thường xuyên. Nếu áp dụng mức 3 triệu đồng, chính sách có thể nhanh chóng lạc hậu và tiếp tục gây bất cập về công bằng giữa các nhóm người phụ thuộc.