Ngày 8/4, ông Ngô Văn Tuấn được Quốc hội phê chuẩn giữ chức Bộ trưởng Bộ Tài chính nhiệm kỳ 2026-2030.
Ngay khi nhận nhiệm vụ, trong lễ bàn giao chiều cùng ngày, tân Bộ trưởng đã nhấn mạnh: Mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong những năm tới đặt ra yêu cầu rất lớn đối với ngành tài chính.
Ngồi “ghế nóng” của ngành tài chính, tân Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn phải giải quyết nhiều vấn đề lớn, trong đó chính sách tài khóa, đầu tư công và thuế là những “bài toán” trọng tâm, có tác động trực tiếp đến ổn định vĩ mô và mục tiêu tăng trưởng của nền kinh tế.
Yêu cầu đặt ra là đẩy nhanh giải ngân nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả, tránh dàn trải, thất thoát, qua đó tạo động lực cho tăng trưởng.
Trong khi đó, về chính sách thuế, cần tiếp tục cải cách theo hướng vừa nuôi dưỡng nguồn thu, mở rộng cơ sở thuế, vừa hỗ trợ doanh nghiệp, người dân, tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất kinh doanh và thúc đẩy khu vực tư nhân phát triển.
Giải bài toán đầu tư công, thuế
Chia sẻ với PV VietNamNet, TS Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, đánh giá, 2026-2030 là giai đoạn then chốt của chính sách tài khóa khi vừa đặt mục tiêu tăng trưởng cao, vừa phải đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn của nền kinh tế trong bối cảnh bên ngoài nhiều bất định.
Theo định hướng tại Nghị quyết Đại hội Đảng XIV và Kết luận 18 của Hội nghị Trung ương lần thứ 2 (ngày 2/4/2026), chính sách tài khóa cần tập trung, trọng điểm, đẩy mạnh giải ngân đầu tư công, đồng thời phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ và các chính sách vĩ mô khác để vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa kiểm soát lạm phát, đảm bảo phát triển nhanh, bao trùm và bền vững.
Ông Lực nhấn mạnh, chính sách tài khóa cần giữ vai trò chủ lực do vẫn còn dư địa, trong khi dư địa chính sách tiền tệ khá hạn chế, ít nhất trong giai đoạn 2026-2027.
Về chính sách thuế, cần đảm bảo công bằng, công khai, minh bạch; đồng thời linh hoạt cắt giảm thuế, phí trong những thời điểm và lĩnh vực khó khăn (như VAT, thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp, tiền thuê đất, tiền sử dụng đất, thuế bảo vệ môi trường...), vừa kích cầu đúng trọng tâm thông qua giảm thuế, phí và lập các quỹ hỗ trợ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, năng lượng và lao động.
Bên cạnh đó, cần tăng cường thu đối với các lĩnh vực kinh doanh mới như thương mại điện tử, tài sản số, đồng thời nuôi dưỡng nguồn thu từ khu vực hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc thực thi hiệu quả các luật thuế sửa đổi và các nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ là yêu cầu quan trọng.
Cùng với đó, cần đẩy mạnh chuyển đổi số thực chất trong lĩnh vực thuế, dù đã có tiến bộ nhưng chưa đạt kỳ vọng theo tinh thần các nghị quyết của Bộ Chính trị. Đồng thời, cần tăng tốc độ luân chuyển dòng tiền thuế, như đẩy nhanh hoàn thuế VAT và tính toán mức ký quỹ phù hợp với một số ngành như giấy, bao bì, đồ uống.
Đối với đầu tư công, ông Lực cho hay, Kết luận 18 của Hội nghị Trung ương lần thứ 2 đã chỉ rõ, cần đẩy nhanh giải ngân nhưng vẫn đảm bảo chất lượng, giảm hệ số ICOR phù hợp. Theo ông, hệ số này cần phấn đấu về mức 4-4,5 lần trong giai đoạn 2026-2030.
Theo đó, cần sớm hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả dự án, tiếp tục đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, giảm khoảng 30% số lượng dự án đề xuất theo hướng đã thực hiện giai đoạn trước, trên cơ sở tiêu chí rõ ràng, hạn chế tùy tiện.
Ngoài ra, cần tăng cường chống lãng phí, tháo gỡ kịp thời các dự án vướng mắc, tồn đọng nhằm khơi thông nguồn lực, tạo việc làm và củng cố niềm tin của nhà đầu tư, người dân.
“Đặc biệt, cần cơ cấu lại đầu tư công khi hiện nay khoảng 80% vẫn tập trung vào hạ tầng giao thông, chưa cân đối cho các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục, văn hóa, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, năng lượng, hạ tầng số và ứng phó biến đổi khí hậu”, ông nói.
Cải cách mạnh để tạo đột phá
Nhấn mạnh với PV VietNamNet, TS Lê Bá Chí Nhân - chuyên gia kinh tế cho rằng, trong mục tiêu tăng trưởng 2 con số, đầu tư công không còn là một cấu phần chi tiêu ngân sách thông thường mà phải trở thành đòn bẩy chiến lược, dẫn dắt tổng cầu và nâng tầm tổng cung của nền kinh tế.
Theo ông, Bộ Tài chính cần hành động đồng bộ trên ba trục lớn. Thứ nhất, chuyển mạnh tư duy từ “quản lý chi tiêu” sang “quản trị dòng tiền đầu tư công chiến lược”. Vốn phải chảy theo năng lực thực thi: nơi nào giải ngân tốt, tiến độ cao sẽ được ưu tiên điều chuyển vốn ngay trong năm, thay vì chờ điều chỉnh kế hoạch cuối kỳ. Cơ chế “vốn đi theo kết quả” sẽ tạo áp lực tích cực lên các bộ, ngành và địa phương.
Thứ hai, số hóa toàn diện quy trình giải ngân và giám sát dự án trên nền tảng dữ liệu thời gian thực. Từ lập kế hoạch, thanh toán, tạm ứng đến quyết toán, mọi thông tin phải được cập nhật liên tục, giúp Bộ Tài chính phát hiện, gỡ điểm nghẽn từ giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư đến nghiệm thu, thanh toán. Khi đó, Bộ không chỉ là cơ quan “chi tiền” mà thực sự là “nhạc trưởng” điều phối dòng vốn.
Thứ ba, gắn trách nhiệm cá nhân người đứng đầu với tiến độ giải ngân, đồng thời định hướng tập trung vốn mồi vào các lĩnh vực có sức lan tỏa mạnh: hạ tầng giao thông - logistics, chuyển đổi số và năng lượng. Khi đó, mỗi đồng đầu tư công không chỉ tạo tăng trưởng ngắn hạn mà còn nâng cao năng suất dài hạn, kích hoạt mạnh mẽ dòng vốn đầu tư tư nhân.
Về cải cách chính sách thuế, ông Nhân đề xuất cần thiết kế lại toàn bộ quy trình thuế theo nguyên tắc “doanh nghiệp khai một lần - cơ quan thuế sử dụng nhiều lần”, thông qua liên thông sâu rộng dữ liệu giữa hóa đơn điện tử, hải quan, ngân hàng, bảo hiểm xã hội và đăng ký kinh doanh.
Đồng thời, chuyển mạnh sang cơ chế quản lý rủi ro dựa trên phân tích dữ liệu lớn, loại bỏ kiểm tra định kỳ với doanh nghiệp tuân thủ tốt, chỉ tập trung thanh tra những trường hợp có dấu hiệu bất thường. Chuẩn hóa, đơn giản hóa biểu mẫu và thủ tục hoàn thuế, miễn giảm thuế với thời hạn xử lý tự động, rõ ràng trên hệ thống số.
Phát triển cổng thuế điện tử thành “trợ lý số” thông minh: tự động nhắc hạn nộp, cảnh báo sai sót, gợi ý nghĩa vụ thuế để doanh nghiệp tuân thủ đúng từ đầu.
Đặc biệt, cần minh bạch hóa toàn bộ quy trình xử lý hồ sơ, cho phép doanh nghiệp theo dõi trạng thái theo thời gian thực, biết rõ hồ sơ đang ở khâu nào và ai chịu trách nhiệm.
TS Lê Bá Chí Nhân cho rằng, nếu triển khai quyết liệt các giải pháp này, cải cách thuế không chỉ góp phần tăng thu bền vững cho ngân sách mà còn tạo niềm tin vững chắc. Qua đó, giảm gánh nặng thủ tục và khơi thông nguồn lực tư nhân - động lực chính cho tăng trưởng.
