Số ca tay chân miệng tại TP HCM vượt 8.000 trong ba tháng đầu năm, gấp đôi cùng kỳ năm ngoái và tăng 353% so với trung bình 5 năm qua. Tỷ lệ ca nặng từ độ 2B trở lên tăng gấp 5 lần. Tại các bệnh viện nhi tuyến cuối, 50% ca nặng được chuyển từ các tỉnh phía Nam đến, nhiều trẻ biến chứng nguy kịch phải lọc máu, chạy ECMO để giành giật sự sống.
PGS.TS.BS Nguyễn Vũ Thượng, Viện phó Pasteur TP HCM, cho rằng đợt bùng phát tay chân miệng hiện nay chủ yếu do chu kỳ dịch khoảng ba năm một lần. Cứ sau 36 tháng, một lứa trẻ mới bước vào độ tuổi nhà trẻ - nhóm gần như chưa có miễn dịch - tạo "khoảng trống kháng thể" trong cộng đồng. Khi yếu tố này trùng với thời tiết thất thường và tăng nhu cầu đi lại dịp lễ Tết đầu năm, nguy cơ bùng phát dịch tăng mạnh.
Tuy nhiên, chu kỳ miễn dịch không phải yếu tố duy nhất. "Dữ liệu giải trình tự gene của Viện Pasteur TP HCM cho thấy sự thay đổi chủng virus mới là yếu tố quyết định", BS Thượng nói.
Năm 2023, miền Nam xảy ra đợt dịch tay chân miệng, chủng virus chủ yếu là EV71 phân nhóm B5. Trong đợt dịch lần này, từ cuối 2025 đến đầu 2026, phân nhóm C1 đang chiếm ưu thế. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy kháng thể của bệnh nhân từ lần nhiễm B5 giảm khả năng bảo vệ trước C1, khiến cả những trẻ từng mắc bệnh vẫn có nguy cơ tái nhiễm biến chủng mới.
56% mẫu bệnh phẩm tay chân miệng đầu năm 2026 nhiễm chủng virus EV71. Chủng này tấn công thẳng vào hệ thần kinh trung ương bệnh nhân, làm tăng nguy cơ trở nặng gấp ba lần so với virus thông thường.
PGS.TS.BS Nguyễn Vũ Thượng, Viện phó Pasteur TP HCM họp bàn chống dịch tại TP HCM ngày 29/3.. Ảnh: Song Khuê
Dưới góc độ lâm sàng, BS.CK2 Nguyễn Đình Qui, Trưởng Khoa Nhiễm Bệnh viện Nhi đồng 2, cảnh báo "sự tàn phá của EV71 là cực kỳ chớp nhoáng". Chỉ trong vòng 24 giờ, trẻ có thể chuyển từ sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc hạ sốt, sang trạng thái ngủ giật mình, run chi - dấu hiệu cho thấy não bộ đã bắt đầu tổn thương và cần can thiệp y tế lập tức.
Gần 80% ca EV71 thuộc nhóm dưới 3 tuổi, do đó nhà trẻ và mầm non đang là "điểm nóng". Tốc độ lây lan của virus rất nhanh, một trẻ bệnh có thể lây cho 1-5 trẻ khác, ngay từ giai đoạn chưa bộc lộ triệu chứng. Bên cạnh đó, khoảng 50% người lớn nhiễm virus nhưng không có biểu hiện, vô tình trở thành nguồn lây âm thầm cho trẻ qua sinh hoạt hằng ngày.
Thứ trưởng Y tế Nguyễn Thị Liên Hương thăm hỏi trẻ mắc tay chân miệng tại Bệnh viện Nhi đồng 2, ngày 29/3. Ảnh: Hà Quyên
Bệnh tay chân miệng lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, bóng nước hoặc vật dụng nhiễm bệnh. Trẻ mắc bệnh thường có các triệu chứng điển hình như sốt, loét miệng và nổi bóng nước ở lòng bàn tay, bàn chân, mông hay đầu gối.
Do khó can thiệp vào chu kỳ miễn dịch tự nhiên hay thời tiết nóng ẩm vốn là yếu tố thuận lợi cho lây lan dịch, các chuyên gia nhấn mạnh chìa khóa chống dịch nằm ở việc siết chặt vệ sinh, khử khuẩn tại gia đình và trường học. Quan trọng nhất, phụ huynh phải đưa trẻ đi khám ngay khi sốt 2 ngày không hạ hoặc có dấu hiệu giật mình, chới với, lừ đừ, bứt rứt, run chi, nôn nhiều, đi đứng loạng choạng... để ngăn chặn kịp thời biến chứng tử vong.
