Không nên quay lại chính sách vay mượn bằng vàng
Trong kiến nghị vừa gửi đến Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng về một số chính sách quản lý đối với hoạt động kinh doanh vàng trang sức mỹ nghệ, Hiệp hội Kinh doanh vàng VN cho rằng đến nay chưa có văn bản, quy định nào của Chính phủ cũng như ngành chức năng hướng dẫn việc mua, huy động nguồn vàng trong nước để làm nguyên liệu cho sản xuất, chế tác vàng trang sức mỹ nghệ, gây lãng phí nguồn lực trong nước. Do đó, Hiệp hội này đề nghị Thủ tướng Chính phủ cho phép các doanh nghiệp (DN) sản xuất kinh doanh vàng trang sức được vay vàng trong dân với lãi suất thỏa thuận phù hợp với pháp luật dân sự. Kiến nghị này không nhận được sự ủng hộ của hầu hết chuyên gia kinh tế.
Việc vay vàng trong dân sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro khi thị trường biến động mạnh
Ảnh: Ngọc Thắng
TS Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tiền tệ quốc gia, nói thẳng: không ai muốn quay trở lại chính sách vay mượn bằng vàng. Đây là một mặt hàng kinh doanh có điều kiện, liên quan trực tiếp đến ngoại hối và dự trữ quốc gia. Vì vậy, nhóm hàng này cần tiếp tục được quản lý chặt chẽ, đảm bảo phù hợp với mục tiêu kiểm soát rủi ro của nền kinh tế, kiên quyết chấm dứt hoàn toàn tình trạng vay mượn bằng vàng. Đây là kinh nghiệm quan trọng rút ra từ nhiều năm trước nhằm giảm thiểu rủi ro hệ thống và bảo vệ sự ổn định của thị trường tài chính. Ông Lực nhấn mạnh: chính sách cho phép vay mượn bằng vàng trước đây khiến nền kinh tế bị "vàng hóa", đã từng gây ra nhiều hệ lụy cho nền kinh tế. Khi Nghị định 24 được áp dụng, Chính phủ đã quyết tâm bỏ chính sách đó và đã đạt được hiệu quả.
"Còn mục đích huy động vốn vàng trong dân đưa vào nền kinh tế thì sẽ có những cách khác như quyết tâm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cao và ổn định kinh tế vĩ mô, gia tăng niềm tin cho người dân và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Việc minh bạch hóa thị trường và tạo ra các kênh đầu tư hấp dẫn khác là cực kỳ quan trọng. Khi đó người dân chuyển hướng đưa tiền, vàng vào hoạt động sản xuất kinh doanh nhiều hơn thay vì đầu cơ vàng. Song song, Chính phủ cần tạo thuận lợi hơn cho việc luân chuyển, thanh khoản thị trường vàng thông qua việc nghiên cứu phát hành chứng chỉ vàng, lập sàn giao dịch vàng... để thị trường vàng phát triển an toàn, nhanh chóng và hiệu quả hơn. Những giải pháp này sẽ giúp giảm bớt xu hướng tích trữ vàng vật chất trong dân, giảm áp lực lên nguồn cung vàng vật chất", TS Lực phân tích.
Tiềm ẩn nhiều rủi ro
Cũng tỏ ra bất ngờ với đề xuất từ Hiệp hội Kinh doanh vàng VN, chuyên gia kinh tế, PGS-TS Đinh Trọng Thịnh cho rằng đề xuất này không phù hợp. Trong khi hệ thống ngân hàng (NH) có kiểm soát chặt thì không được phép huy động và cho vay bằng vàng, nếu cho phép các DN sản xuất kinh doanh vàng trang sức vay mượn vàng từ người dân thì sẽ tiềm ẩn rất nhiều vấn đề. "Đặt trường hợp một hay nhiều DN mất khả năng thanh toán vàng cho khách hàng thì sẽ ra sao? Nếu không kiểm soát tốt thì hiện tượng đầu cơ, lừa đảo và nguy cơ "vàng hóa " trong nền kinh tế có thể quay trở lại và từ đó sẽ ảnh hưởng đến chính sách tài chính tiền tệ, kiểm soát lạm phát. Vấn đề quan trọng là làm sao để người dân không tập trung hết tiền vào vàng mà có thể sử dụng tiền, vốn cho các hoạt động đầu tư sinh lợi như phát triển các thị trường hàng hóa, kênh đầu tư khác…", ông Thịnh nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, TS Đinh Thế Hiển, Viện trưởng Viện Nghiên cứu tin học và kinh tế ứng dụng, phân tích: trước đây khi NH vẫn được phép huy động và cho vay bằng vàng thì đã phát sinh một số bất ổn cho thị trường tiền tệ nên mới có quy định ngừng hoạt động này. Giả sử cho DN vay vàng từ người dân theo đề xuất nêu trên, khi DN phải trả lãi suất và trả lại số lượng vàng đã vay bình thường. Ví dụ DN vay 50 lượng vàng miếng để chế biến thành vàng trang sức và bán ra thị trường, sau một thời gian sẽ thu tiền về và mua lại vàng trả nợ cho khách hàng. Nhưng trong trường hợp giá vàng biến động rất cao như năm 2024 - 2025 vừa qua, tăng đến 30 - 40% và thậm chí cao hơn nhiều thì số tiền DN bán vàng trang sức ra chưa chắc đã mua lại nổi 50 lượng vàng miếng thì việc thua lỗ là tất yếu. Vậy DN có thanh toán được nợ vàng hay không? Câu chuyện này có khi diễn ra ở nhiều DN kinh doanh vàng trang sức cùng lúc thì sẽ xuất hiện đổ vỡ dây chuyền. Đó là chưa kể thậm chí có tình trạng vay xong và cố tình chây ì, không trả nợ. Trước đây thực tế đã xảy ra nhiều tiệm vàng vay nợ bằng vàng nhưng sau đó vì giá tăng cao, vì thua lỗ… đã không trả được nợ, gây ra sự náo loạn trên thị trường.
Do vậy TS Đinh Thế Hiển nhấn mạnh: chỉ cần một đốm lửa nhỏ là sẽ lan sang cả thị trường vàng, gây ra hệ lụy cho thị trường tài chính và cả nền kinh tế. Vì vậy không thể có chuyện cho phép DN vay vàng từ người dân. Để khuyến khích thu hút dòng vốn từ người dân chảy vào nền kinh tế thì cần tạo ra môi trường đầu tư kinh doanh ổn định, các kênh đầu tư khác phát triển thì dòng vốn sẽ tự động lựa chọn kênh đầu tư hiệu quả hơn tích trữ vàng.
Xem xét loại bỏ các điều kiện kinh doanh
Hiệp hội Kinh doanh vàng VN kiến nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét sớm cho loại bỏ các điều kiện kinh doanh, các loại giấy phép đối với hoạt động kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ; sớm cụ thể hóa quy định liên quan đối với hoạt động kinh doanh vàng trang sức như hàng hóa thông thường khác.
