Tọa đàm "Hiểu đúng về béo phì: Từ nhận thức đến hành động" do VnExpress phối hợp Tổng hội Y học Việt Nam và Công ty TNHH Novo Nordisk Việt Nam tổ chức nhằm nâng cao hiểu biết của người dân về bệnh béo phì, hưởng ứng Ngày Béo phì thế giới (4/3).
Mở đầu tọa đàm, GS.TS Trần Hữu Dàng, Ủy viên Ban chấp hành Tổng hội Y học Việt Nam, Chủ tịch hội Nội tiết - Đái tháo đường Việt Nam cho biết, số người béo phì ở Việt Nam đang tăng rất nhanh, thuộc hàng nhanh nhất trong các nước Đông Nam Á, đặc biệt ở trẻ em. PGS.TS Vũ Thị Thanh Huyền - Trưởng khoa Nội tiết và Cơ xương khớp, Bệnh viện Lão khoa Trung ương bổ sung, béo phì đã thay đổi các mô hình bệnh tật và ảnh hưởng đến nhiều người. Các chuyên gia đều đồng tình béo phì là một bệnh lý mạn tính phức tạp, dẫn đến nhiều gánh nặng bệnh tật.
GS.TS Trần Hữu Dàng cho biết, theo chuẩn châu Á - trong đó có Việt Nam, người trưởng thành thừa cân khi chỉ số BMI từ 23 và béo phì khi BMI trên 25. BMI được tính bằng công thức cân nặng (kg) chia cho bình phương chiều cao (mét). Béo phì là tình trạng tăng thể trọng cơ thể do tăng khối lượng mỡ.
PGS.TS Vũ Thị Thanh Huyền lý giải, béo phì không phải là tình trạng tích mỡ thông thường mà sự tích mỡ này ảnh hưởng tới rất nhiều bộ phận, cơ quan trong cơ thể. Tiêu biểu, béo phì làm gia tăng tỷ lệ các bệnh đột quỵ, nhồi máu cơ tim. Cân nặng cũng gây áp lực lên sức tải của các khớp, làm gia tăng tình trạng thoái hóa khớp. Béo phì ảnh hưởng tới quá trình hô hấp, có thể dẫn tới tình trạng ngừng thở khi ngủ. Phó giáo sư cho biết, khoảng hơn 200 các bệnh lý được ghi nhận liên quan tới thừa cân béo phì. Còn theo GS.TS Trần Hữu Dàng, béo phì là nguyên nhân gây ra khoảng 15,5% tổng số ca tiền đái tháo đường và khoảng hơn 20% các ca đái tháo đường.
"Chúng ta phải khẳng định, béo phì là một căn bệnh và cần ứng xử như với một căn bệnh, với các giai đoạn nhận thức, dự phòng và điều trị bệnh", PGS.TS. Vũ Thị Thanh Huyền nhấn mạnh.
Tuy nhiên, theo quan sát thực tế của cả PGS.TS Vũ Thị Thanh Huyền và GS.TS Nguyễn Hữu Dàng, phần đông người Việt chưa xem béo phì là một căn bệnh, vẫn coi đó là vấn đề thẩm mỹ, liên quan tới lối sống, ý chí, do ăn quá nhiều và lười vận động. "Cá nhân người béo phì mặc cảm, cho rằng ngoại hình của mình không tốt, không phù hợp với một số công việc, ngại giao tiếp xã hội", PGS.TS Huyền nói.
GS.TS Dàng cho biết, những triệu chứng đầu tiên của béo phì thường khó thấy, vì vậy nhiều người chủ quan. Ông đã chứng kiến nhiều người có tâm lý "nếu đi chữa béo phì là khẳng định mình có bệnh và dễ bị xã hội đánh giá là tham ăn" hay quan niệm "gầy thể hiện sự nghèo khổ nên muốn có khuôn mặt đầy đặn, thân hình mập mạp". "Nhiều bà mẹ lại muốn con mình bụ bẫm nên cố tẩm bổ ngay từ khi con còn trong bào thai, trong khi thừa cân ở bào thai làm tăng nguy cơ béo phì của trẻ sau này", PGS.TS Huyền bổ sung.
Vì nhận thức sai về béo phì nên những người thừa cân béo phì thường không chủ động đi khám sớm. Họ chỉ đến gặp các bác sĩ khi có biến chứng, như bệnh lý tim mạch, cơ xương khớp hoặc ngừng thở khi ngủ. "Đa phần tôi hay thầy Dàng nhận bệnh nhân béo phì từ một số chuyên khoa khác chuyển đến", PSG.TS Huyền cho biết. Bác sĩ kể bà mới nhận một bệnh nhân béo phì bị ngừng thở khi ngủ. Bệnh nhân này sau khi giảm được cân thì không còn cần phải dùng các biện pháp hỗ trợ hô hấp khác, đã hết cơn ngủ ngáy. Tương tự, nhiều trường hợp tiểu đường, thoái hóa khớp háng... có nguyên nhân do béo phì, khi giảm được cân thì triệu chứng bệnh cũng không còn.
Các khách mời của tọa đàm khẳng định, nếu nhận thức đúng béo phì là một căn bệnh, chúng ta có thể dự phòng, phát hiện sớm, chẩn đoán sớm, điều trị sớm, từ đó giảm được gánh nặng kinh tế đồng thời phòng được rất nhiều căn bệnh vốn ảnh hưởng đến chất lượng sống và tuổi thọ của con người. "Béo phì là một căn bệnh. Càng nhận thức sớm, điều trị sớm thì hiệu quả càng tốt", PGS.TS Huyền nhấn mạnh.
Nhiều năm sống và làm việc tại Việt Nam, ông Erik Wiebols, Tổng giám đốc Novo Nordisk Việt Nam nhận thấy đất nước đang phát triển rất nhanh. Khi nền kinh tế tăng trưởng nhanh, lối sống ít vận động và căng thẳng (stress) cũng tăng lên dẫn đến tỷ lệ béo phì cao hơn. Sự gia tăng thực phẩm chế biến sẵn có hàm lượng calo cao và lượng đường nạp vào nhiều cũng góp phần vào việc gia tăng tỷ lệ béo phì, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên. Vị CEO dẫn chứng, các nghiên cứu cho thấy tại Việt Nam hiện có khoảng 20 triệu người sống chung với tình trạng thừa cân hoặc béo phì, do đó, gánh nặng gây ra cho hệ thống y tế sẽ rất lớn. "Ngày nay nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam lại là các bệnh không lây nhiễm, trong đó có đái tháo đường và tim mạch", ông Erik Wiebols cho biết.
Điều này đã thôi thúc Novo Nordisk Việt Nam thời gian qua hợp tác nhiều bên liên quan trong hệ thống y tế như Bộ Y tế, Hội Nội tiết và Đái tháo đường Việt Nam, Hội Đái tháo đường và Nội tiết TP HCM, các hiệp hội chuyên môn khác, các bệnh viện công, bệnh viện tư... để cùng giải quyết tình trạng béo phì trên nhiều phương diện.
"Cách chúng tôi thực hiện là cùng nhau nâng cao nhận thức về béo phì như một căn bệnh, tăng cường năng lực cho các chuyên gia y tế và cuối cùng là cung cấp phương pháp điều trị tốt hơn cho bệnh nhân trên khắp Việt Nam", ông Erik Wiebols cho biết. Đơn cử, công ty hợp tác Tổng hội Y học Việt Nam xây dựng website Giảm cân sống khỏe cùng các chiến dịch truyền thông cộng đồng nhằm cung cấp kiến thức và nâng cao nhận thức về béo phì.
CEO của công ty này cũng nhấn mạnh vấn đề phòng ngừa. Ông tiết lộ, Novo Nordisk mong muốn mang đến Việt Nam sáng kiến "Thành phố vì sức khỏe tốt hơn" (Cities for Better Health), nơi doanh nghiệp có thể làm việc với chính quyền các thành phố để giải quyết vấn đề phòng ngừa béo phì ở trẻ em.
