Nhật Bản dỡ bỏ lệnh cấm từ Thế chiến II, "bắt tay" 2 nước Đông Nam Á: Căng thẳng gia tăng với Trung Quốc?

Tờ South China Morning Post (SCMP) đưa tin, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi đã đến Jakarta vào ngày 4/5 để ký kết hiệp định hợp tác quốc phòng với người đồng cấp Indonesia Sjafrie Sjamsoeddin, ngay sau quyết định mang tính bước ngoặt của Tokyo về việc dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu vũ khí sát thương kéo dài hàng thập kỷ hồi tháng trước.

Ông Koizumi sẽ tiếp tục đến Philippines - nơi lực lượng Nhật Bản hiện đang huấn luyện cùng với quân đội Mỹ trong cuộc tập trận quân sự Balikatan thường niên.

Việc đảo ngược chính sách xuất khẩu vũ khí hiện cho phép Nhật Bản chuyển giao vũ khí cho 17 đối tác quốc phòng - một bước ngoặt đáng kể so với học thuyết hòa bình thời hậu Thế chiến II của nước này.

Theo SCMP, thỏa thuận mà ông Koizumi ký tại Jakarta vào ngày 4/5 được cho là bao gồm hỗ trợ nhân đạo, cứu trợ thiên tai, các cuộc tập trận chung và hợp tác hàng hải.

Thỏa thuận này cũng “mở ra cơ hội hợp tác trong lĩnh vực trang thiết bị và công nghệ quốc phòng”, theo người phát ngôn Bộ Quốc phòng Indonesia Rico Ricardo Sirait.

Các nhà phân tích cho rằng phát ngôn đó gần như chắc chắn đề cập đến việc Indonesia có thể mua tới 8 tàu khu trục lớp Mogami với giá khoảng 2,2 tỷ USD hoặc một hạm đội tàu ngầm cũ của Nhật Bản trong các thỏa thuận vẫn đang được đàm phán.

Theo Alfin Febrian Basundoro - giảng viên quan hệ quốc tế tại Đại học Airlangga (Indonesia), nền tảng công nghiệp quốc phòng của Nhật Bản không chỉ đáp ứng các tiêu chuẩn của NATO mà còn phù hợp với ưu tiên chiến lược của Indonesia là hiện đại hóa quân đội thông qua quan hệ đối tác với các quốc gia tiên tiến.

Trước chuyến thăm của ông Koizumi, các báo cáo truyền thông Nhật Bản dường như xác nhận rằng Tokyo đang cân nhắc việc chuyển giao các tàu chiến đã ngừng hoạt động như tàu khu trục và tàu ngầm cho các quốc gia Đông Nam Á – tái sử dụng các thiết bị quốc phòng lẽ ra sẽ được cất trong kho hoặc loại bỏ.

Trong khi đó, nhà phân tích nghiên cứu quốc phòng V.K. Parada - người từng phục vụ trong Hải quân Philippines - nói với tờ This Week in Asia rằng các nghiên cứu khả thi về việc chuyển giao các tàu khu trục hộ tống lớp Abukuma cho Philippines đã được thảo luận từ năm ngoái.

Ông nói thêm rằng Philippines có khả năng là bên nhận các tàu ngầm lớp Soryu của Nhật Bản, dự kiến sẽ sớm ngừng hoạt động vào cuối những năm 2020.

“Nếu vậy, điều đó sẽ cho phép tham vọng tàu ngầm của Manila – một dự án đã bị đình trệ từ năm 2019 do hạn chế ngân sách – cuối cùng cũng được hiện thực hóa”, Parada - người cũng giảng dạy tại trường De La Salle-College of Saint Benilde ở Manila - cho biết.

Ông nói thêm rằng các hãng đóng tàu Nhật Bản như Mitsubishi Heavy Industries cuối cùng có thể trở thành nhà cung cấp ưu tiên cho chương trình hiện đại hóa quân sự của Manila một khi ngành công nghiệp quốc phòng trong nước của Nhật Bản hoàn toàn chuyển hướng sang xuất khẩu.

Nhà phân tích này nhận định, khí tài đã qua sử dụng của Nhật Bản có thể giúp giải quyết những thiếu hụt nghiêm trọng về năng lực quân sự của Philippines.

Nguy cơ gia tăng căng thẳng

Theo dự đoán của chuyên gia Alfin, mặc dù Trung Quốc có thể “thất vọng”, phản ứng của nước này đối với hiệp định quốc phòng Nhật Bản - Indonesia có thể sẽ được cân nhắc kỹ lưỡng, thông qua “áp lực ngoại giao” hơn là đối đầu công khai, xét đến lập trường trung lập được Jakarta theo đuổi một cách cẩn trọng.

Vào ngày 4/5, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Koizumi đã mô tả hiệp định với Indonesia bằng ngôn ngữ thận trọng nhằm đảm bảo tính đa phương, nói rằng nó sẽ “góp phần vào hòa bình và ổn định cho toàn khu vực” trong bối cảnh “tình hình quốc tế ngày càng phức tạp và căng thẳng”.

Tuy nhiên, Philippines lại là một vấn đề khác. Là một quốc gia đang vướng vào các tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc ở Biển Đông, “Philippines nên lường trước sự gia tăng căng thẳng với Bắc Kinh” sau việc chuyển giao các tàu của Nhật Bản, điều này thể hiện “sự tăng cường năng lực trực tiếp”, Alfin nói.

Nhật Bản và Mỹ đã đầu tư mạnh vào năng lực quân sự và lực lượng bảo vệ bờ biển của Philippines trong những năm gần đây, củng cố mối quan hệ an ninh ba bên mà Bắc Kinh cảm thấy không thoải mái.

Nhà phân tích Parada cho biết: “Việc cả Nhật Bản và Philippines đều có tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc và đều là thành viên của mạng lưới liên minh với Mỹ đồng nghĩa với việc bất kỳ hình thức hợp tác quốc phòng nào cũng sẽ đương nhiên vấp phải sự chỉ trích từ Bắc Kinh.”