Sau khi rà soát lại sinh hoạt hàng ngày, người thân mới nhận ra một thói quen thường lặp lại trong gia đình: nấu một lần ăn nhiều bữa, thức ăn thừa cất tủ lạnh rồi hâm đi hâm lại. Những món như dưa muối, thịt đông lạnh lâu ngày hay đồ ăn để qua vài hôm đã trở thành chuyện “bình thường”, không ai để ý.
Bác sĩ điều trị chỉ biết lắc đầu: “Nhiều người quá tin vào tủ lạnh. Họ nghĩ rằng cho vào đó là an toàn, nhưng nếu dùng sai cách, chính bạn đang vô tình tạo điều kiện cho bệnh tật, trong đó có ung thư đại trực tràng.”
Theo ghi nhận trong nhiều báo cáo y khoa, số ca mắc ung thư đại trực tràng đang có xu hướng gia tăng và trẻ hóa. Đáng chú ý, không ít người cho rằng mình ăn uống “sạch sẽ”, nhưng lại bỏ qua nguy cơ từ chính thực phẩm lưu trữ lâu ngày trong tủ lạnh.
Không phải cứ “không ôi thiu” là an toàn. Quá trình biến đổi của thực phẩm còn bao gồm sự tích tụ vi khuẩn, độc tố và các chất có khả năng gây ung thư.
Dưới đây là 4 nhóm thực phẩm quen thuộc nhưng tiềm ẩn rủi ro cao:
Thức ăn thừa hâm đi hâm lại nhiều lần
Nhiều gia đình có thói quen nấu một nồi lớn ăn trong vài ngày. Tuy nhiên, với các món rau xanh (như cải bó xôi, cần tây…), sau khi nấu chín và bảo quản lạnh quá 24 giờ, hàm lượng nitrit có thể tăng lên nhiều lần.
Chất này khi vào cơ thể có thể chuyển hóa thành nitrosamine - hợp chất đã được xếp vào nhóm có khả năng gây ung thư, đặc biệt liên quan đến các bệnh lý đường tiêu hóa.
Thực phẩm muối, ướp để lâu trong tủ lạnh
Các món như cá muối, thịt xông khói, dưa muối, lạp xưởng… thường được tích trữ dài ngày. Đây là nhóm thực phẩm có hàm lượng muối cao, dễ phát sinh nitrit và nitrosamine nếu bảo quản không đúng cách.
Nhiều nghiên cứu dịch tễ cho thấy, người thường xuyên ăn đồ muối có nguy cơ mắc ung thư dạ dày, thực quản và đại trực tràng cao hơn rõ rệt.
Thịt chế biến và cấp đông dài ngày
Các loại xúc xích, thịt nguội, thịt xông khói… thuộc nhóm thịt chế biến sẵn vốn đã được tổ chức Y tế Thế giới xếp vào nhóm có nguy cơ gây ung thư. Nếu tiếp tục bảo quản đông lạnh quá lâu (trên 3 tháng), thực phẩm có thể bị oxy hóa chất béo, phân hủy protein, đặc biệt khi bị rã đông rồi cấp đông lại nhiều lần. Điều này gây kích thích niêm mạc ruột, làm tăng nguy cơ tổn thương kéo dài.
Thịt, hải sản rã đông rồi cấp đông lại
Việc mua nhiều thực phẩm rồi rã đông, ăn không hết lại cho vào tủ đông là thói quen khá phổ biến. Quá trình này khiến vi khuẩn phát triển mạnh, cấu trúc tế bào thực phẩm bị phá vỡ, làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn. Khi tiêu thụ lâu dài, đường ruột dễ rơi vào trạng thái viêm mạn tính, một yếu tố nguy cơ của ung thư.
Những thực phẩm này không phải cứ ăn là sẽ mắc bệnh ngay nhưng nếu duy trì thói quen này trong nhiều năm, cơ thể có thể phải đối mặt với:
Niêm mạc ruột bị tổn thương liên tục: do muối, chất oxy hóa, nitrosamine… gây viêm và tái tạo lặp đi lặp lại, dễ hình thành polyp.
Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột: vi khuẩn có lợi giảm, vi khuẩn có hại tăng, một yếu tố liên quan đến sự hình thành khối u.
Tăng nguy cơ béo phì, rối loạn chuyển hóa: ăn nhiều thực phẩm đông lạnh, chế biến sẵn dễ dẫn đến tăng cân, tiểu đường type 2, vốn là nhóm nguy cơ cao của ung thư đại trực tràng.
Các chuyên gia khuyến nghị nên sử dụng tủ lạnh theo cách khoa học:
Thức ăn thừa nên ăn trong vòng 24 giờ, hạn chế để qua đêm, đặc biệt là rau xanh.
Giảm tần suất ăn đồ muối, thịt chế biến, chỉ nên dùng 1 - 2 lần/tuần.
Thực phẩm sống nên chia nhỏ ngay từ đầu, tránh rã đông rồi cấp đông lại.
Dọn tủ lạnh định kỳ mỗi tuần, loại bỏ thực phẩm để quá lâu (đặc biệt đồ đông lạnh trên 3 tháng).
Tăng cường rau xanh (≥300g/ngày), ngũ cốc nguyên hạt, uống đủ nước và vận động đều đặn.
Tầm soát ung thư đại trực tràng định kỳ sau 45 tuổi hoặc sớm hơn nếu có yếu tố nguy cơ.
Ung thư đại trực tràng không phải là căn bệnh xuất hiện đột ngột, mà là kết quả của nhiều năm tích lũy thói quen sống không lành mạnh.
Đôi khi, chỉ cần thay đổi nhỏ như nấu vừa đủ - ăn tươi - hạn chế tích trữ, bạn đã giúp đường ruột “nhẹ gánh” hơn rất nhiều.
