Ngày 17/4, chuyên mục Hình ảnh Thiên văn trong ngày của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) công bố hình ảnh nổi bật về thiên hà Messier 82 (M82).
Ảnh thiên hà Messier 82 được NASA công bố ngày 17/4. (Ảnh: NASA)
Còn gọi là “thiên hà xì gà”, M82 là một thiên hà bùng nổ sao (starburst) nằm cách Trái Đất khoảng 12 triệu năm ánh sáng trong chòm sao Đại Hùng.
Với đường kính khoảng 30.000 năm ánh sáng, M82 nổi bật nhờ tốc độ hình thành sao đặc biệt cao và phát xạ mạnh ở bước sóng hồng ngoại.
Hình ảnh tuyệt đẹp khác của M82 được chụp bởi kính viễn vọng Hubble. Màu đỏ trong hình ảnh thể hiện hydro và ánh sáng hồng ngoại, cho thấy hoạt động bùng nổ hình thành sao. Màu xanh lam và vàng lục thể hiện các bước sóng ánh sáng nhìn thấy được. (Ảnh: NASA)
Hoạt động bùng nổ sao trong M82 được kích hoạt bởi tương tác hấp dẫn với thiên hà lân cận M81. Sự tương tác này làm nén khí liên sao, tạo điều kiện cho các đợt hình thành sao diễn ra dữ dội.
Tại vùng trung tâm, các ngôi sao trẻ được sinh ra với tốc độ nhanh gấp khoảng 10 lần so với toàn bộ Dải Ngân Hà.
Hình ảnh chi tiết nhất về lõi của thiên hà M82 từng được ghi lại bởi kính viễn vọng Hubble. Hình ảnh cho thấy ánh sáng phát ra từ lưu huỳnh (màu đỏ), ánh sáng nhìn thấy và tia cực tím từ oxy (màu xanh lá cây và xanh lam) và ánh sáng từ hydro (màu lục lam).
Quá trình hình thành sao cường độ cao đi kèm với các vụ nổ siêu tân tinh và gió sao mạnh từ những ngôi sao khối lượng lớn, tạo nên hiện tượng “siêu gió” (superwind).
Dòng siêu gió này đẩy vật chất ra khỏi trung tâm thiên hà , hình thành các cấu trúc dạng sợi kéo dài gồm khí hydro nguyên tử phát xạ, có thể quan sát rõ trong các ảnh kính thiên văn sử dụng dữ liệu băng hẹp.
Hình ảnh từ kính viễn vọng Hubble cho thấy bên trong lõi của M82 có những ngôi sao rực rỡ. Ánh sáng của chúng bị che khuất bởi những đám mây có hình dạng kỳ lạ được tạo thành từ các cụm và vệt bụi và khí.
Một phần vật chất trong dòng chảy chứa các nguyên tố nặng được tổng hợp trong lõi sao, sau đó bị đẩy ra ngoài và có thể thoát vào không gian liên thiên hà. Điều này góp phần làm giàu môi trường liên thiên hà bằng các nguyên tố hóa học.
Tuy nhiên, tốc độ hình thành sao cao bất thường cũng mang tính tự giới hạn. Khi vật chất khí bị tiêu thụ hoặc bị phân tán quá nhanh, nguồn nguyên liệu cho việc tạo sao mới sẽ suy giảm.
Các nhà khoa học dự đoán giai đoạn bùng nổ sao trong M82 có thể kéo dài khoảng 100 triệu năm trước khi giảm dần cường độ.
M82 được nhà thiên văn học người Đức Johann Elert Bode phát hiện năm 1774. Với độ sáng biểu kiến khoảng 8,4, thiên hà này có thể được quan sát như một vệt sáng mờ bằng ống nhòm, nhưng cần kính thiên văn lớn để phân giải chi tiết vùng lõi.
