Gáo là loài cây mọc hoang ở khe suối, chân đồi, từng gắn với hàng rào quê xưa nhưng nay lại "lên đời" thành đặc sản được nhiều người săn tìm.
Loại quả này trước đây ít được chú ý, nhưng những năm gần đây, quả gáo dần trở thành đặc sản được săn tìm nhờ có thể dùng làm thực phẩm lẫn vị thuốc dân gian.
Mỗi năm vào khoảng tháng 11, khi vào mùa chín rộ, những trái gáo vỏ sần sùi lại "gây sốt" trên chợ mạng, thu hút nhiều người đặt mua để thưởng thức. Loại quả này có hình tròn, bề ngoài dễ khiến nhiều người nhầm với chôm chôm non, nhưng khi bổ ra lại lộ phần ruột vàng ươm như dứa. Gáo hiện có hai loại phổ biến là gáo vàng và gáo trắng, mỗi loại mang đặc điểm hình dáng riêng biệt.
Ảnh minh họa.
Lúc còn xanh, trái gáo sẽ có vị hơi chát nhưng khi chín thì trái chuyển sang màu vàng ươm, ăn có vị chua chua ngọt ngọt đặc trưng. Khi ăn, người ta có thể chấm với muối ớt, ngoài ra loại trái này dùng để kho cá rất ngon và hấp dẫn. Món cá kho gáo là đặc sản nổi tiếng ở vùng đất Ninh Bình mà ai cũng muốn được một lần thưởng thức.
Cách nấu cá kho gáo khá đơn giản nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ. Gáo chọn quả vừa chín tới, rửa sạch rồi thái lát mỏng. Cá làm sạch, ướp gia vị cho thấm. Khi kho, xếp một lớp gáo dưới đáy niêu, tiếp đến là lớp cá, rồi lại xen kẽ gáo và cá cho đến hết, sau đó nêm nếm vừa ăn và thêm chút nước. Đun nhỏ lửa đến khi nước cạn sánh, cá mềm, thấm vị là hoàn thành. Thành phẩm có màu sắc đẹp mắt, hương thơm đặc trưng, vị chua thanh hòa quyện cùng vị béo và mặn, ăn rất "đưa cơm".
Quả gáo khi chín có màu vàng ươm rất đẹp mắt. Ảnh minh họa.
Từng là loại cây tìm thấy mọc dại ở khe suối giờ đây, loại quả dân dã này đã "lên đời" thành đặc sản lạ, xuất hiện nhiều ở các thành phố. Trên chợ mạng và các khu chung cư, trái gáo được rao bán với giá khoảng 100.000 – 120.000 đồng/kg, thu hút không ít người tìm mua để thưởng thức và trải nghiệm hương vị mới lạ. Món cá kho gáo vì thế cũng dần được biết đến rộng rãi hơn, trở thành đặc sản đặc trưng của ẩm thực địa phương.
Không chỉ có giá trị ẩm thực, cây gáo còn được dân gian ghi nhận với một số công dụng hỗ trợ sức khỏe. Theo kinh nghiệm truyền lại, phần vỏ gáo được cho là có tác dụng hỗ trợ hạ sốt, đồng thời được sử dụng trong một số bài thuốc dân gian liên quan đến tiêu hóa, xơ gan cổ trướng hay các vết thương nhiễm khuẩn.
