Đại học Oita (Nhật Bản) hiện đang tiến hành kêu gọi vốn cộng đồng để hỗ trợ một sinh viên cao học đang phát triển loại robot biết "nhõng nhẽo" nhằm khuyến khích người cao tuổi ra khỏi nhà.
Thông qua việc phát triển robot này, dự án hướng tới mục tiêu gia tăng cơ hội ra ngoài cho người cao tuổi, từ đó tăng cường sức khỏe và kéo dài tuổi thọ của họ.
Người đang nghiên cứu chế tạo chú robot mang tên "SPRO" này là bạn Miyu Fujisawa (22 tuổi), học viên năm nhất cao học Khoa Khoa học và Công nghệ, Đại học Oita.
Nguồn cảm hứng phát triển robot bắt nguồn từ chính trải nghiệm của Fujisawa: khi lớn lên, vì bận rộn với việc học và các hoạt động câu lạc bộ, cô đã không còn nhiều thời gian để đi dạo cùng bà của mình nữa.
Sau khi bà qua đời, sự tiếc nuối và suy nghĩ "Giá như mình cứ tiếp tục ra ngoài cùng bà, có lẽ bà đã sống thọ hơn" đã thôi thúc cô nảy ra ý tưởng phát triển chú robot này.
Điểm đặc biệt của SPRO không nằm ở sự phục vụ hoàn hảo, mà ở sự... vô dụng một cách có chủ đích. Robot mang hình dáng của loài chim bạc má đuôi dài (Shimaenaga) – loài chim rất được yêu thích với bộ lông trắng muốt, mềm mại – và có khả năng giao tiếp, phản hồi bằng trí tuệ nhân tạo (AI).
Khi dung lượng pin cạn dần, robot sẽ cất tiếng gọi: "Chúng mình cùng đi dạo đi". Theo dự kiến, các trạm sạc pin sẽ được đặt tại siêu thị hoặc nhà văn hóa cộng đồng, tạo thành một cơ chế tự nhiên nhằm thôi thúc người cao tuổi bước ra khỏi nhà.
Thông qua các nghiên cứu tại các khu nhà ở cho người cao tuổi, Fujisawa đã tiến hành một thí nghiệm so sánh giữa robot SPRO thực tế và một chiếc điện thoại chỉ hiển thị hình ảnh chim Shimaenaga.
Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt: với robot có hình khối thực tế mềm mại, người già có xu hướng quay mặt trực diện, âu yếm và trò chuyện một cách thân mật, chứng minh rằng sự đáng yêu có thể biến máy móc thành đối tượng để con người trao gửi tình cảm.
Hệ sinh thái Robot “thú cưng”
SPRO chỉ là một trong số những đại diện mới nhất của phong trào "Robot Trị Liệu" (Therapeutic Robots) đang bùng nổ tại xứ sở hoa anh đào. Trước SPRO, nhiều chú robot thú cưng đã làm thay đổi hoàn toàn khái niệm về dưỡng lão.
LOVOT, robot chỉ biết "xin ôm" được phát triển bởi Groove X. LOVOT không biết dọn dẹp, không biết làm việc nhà. Nhiệm vụ duy nhất của nó là chạy quanh nhà, vẫy cánh, nũng nịu đòi bế và sẽ "ngủ" khi được vuốt ve.
Lớp vỏ ngoài của LOVOT luôn được duy trì ở mức nhiệt độ ấm áp như thân nhiệt sinh vật sống. Rất nhiều viện dưỡng lão tại Nhật đã ghi nhận người già trở nên vui vẻ, hoạt bát và ít trầm cảm hơn hẳn từ khi có LOVOT "chạy lăng xăng" dưới chân.
PARO, chú hải cẩu máy trị liệu y khoa, robot thú cưng nổi tiếng nhất thế giới trong lĩnh vực y tế. PARO được Kỷ lục Guinness công nhận là "Robot có tính năng trị liệu tốt nhất". Có hình dáng một chú hải cẩu con lông trắng muốt, Paro phản ứng với giọng nói, cái vuốt ve và cái ôm.
Nó đã được chứng minh lâm sàng là giúp giảm bớt sự lo âu, căng thẳng và thậm chí làm giảm nhu cầu sử dụng thuốc an thần ở những bệnh nhân sa sút trí tuệ (Alzheimer).
Dacky, chú chó bông "chữa lành", chú chó này sẽ có những cử động và phản ứng nhẹ nhàng mỗi khi được vuốt ve. Dacky được thiết kế để mang lại hiệu quả trị liệu thông qua "skin-ship" (tiếp xúc vật lý), tái tạo cảm giác bình yên như khi nuôi một loài động vật thực sự mà không gặp bất kì rào cản nào, mang lại hơi ấm cho mọi gia đình.
Từ chú chim SPRO thúc giục người già dạo bước, đến chú hải cẩu Paro vỗ về những tâm hồn đang phai nhạt ký ức, công nghệ Nhật Bản đang vẽ nên một bức tranh vô cùng nhân văn.
Ở đó, máy móc không sinh ra để thay thế con người, mà được sinh ra để lấp đầy những khoảng trống cô đơn, mang lại tình yêu thương và thắp sáng những năm tháng tuổi xế chiều.
Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh chóng tại Nhật Bản, những sáng kiến như SPRO không chỉ đơn thuần là một sản phẩm công nghệ mang tính thử nghiệm, mà còn phản ánh một cách tiếp cận hoàn toàn mới trong việc chăm sóc người cao tuổi.
Thay vì tối ưu hóa sự tiện lợi (vốn là mục tiêu cốt lõi của phần lớn thiết bị công nghệ hiện đại), SPRO lại đi ngược dòng khi được thiết kế để tạo ra “sự bất tiện có chủ đích”.
Chính việc buộc người dùng phải ra ngoài để sạc pin đã biến hành động đi dạo, vốn dễ bị trì hoãn, trở thành một phần tất yếu trong quá trình sử dụng robot.
Cách tiếp cận này cho thấy một sự chuyển dịch quan trọng: công nghệ không còn chỉ phục vụ nhu cầu tức thời của con người, mà bắt đầu can thiệp sâu hơn vào hành vi, nhằm cải thiện sức khỏe và chất lượng sống về lâu dài.
Song song với đó, sự phát triển của các robot trị liệu như PARO hay LOVOT cũng cho thấy một xu hướng rõ rệt: máy móc đang dần đảm nhận vai trò lấp đầy khoảng trống cảm xúc trong xã hội hiện đại.
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc tương tác với các robot này có thể giúp giảm căng thẳng, cải thiện tâm trạng và gia tăng sự gắn kết xã hội ở người cao tuổi.
Tuy nhiên, xu hướng này cũng đặt ra những câu hỏi không dễ trả lời. Khi con người ngày càng tìm thấy sự an ủi từ máy móc, ranh giới giữa kết nối thực và kết nối nhân tạo dần trở nên mờ nhạt.
Liệu đây là một giải pháp nhân văn giúp nâng cao chất lượng sống, hay là dấu hiệu cho thấy xã hội đang dần chấp nhận việc thay thế những tương tác con người bằng công nghệ? Câu trả lời có lẽ sẽ định hình cách chúng ta nhìn nhận vai trò của robot trong tương lai gần.
Nguồn: Asahi Shimbun, Mia
