Phát biểu ngày 23/4 tại Jakarta, Ngoại trưởng Indonesia Sugiono khẳng định nước này sẽ không áp dụng bất kỳ khoản phí nào đối với các tàu đi qua eo biển Malacca. Theo ông, một chính sách như vậy sẽ đi ngược lại Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), vốn đảm bảo quyền tự do quá cảnh qua các tuyến hàng hải quốc tế.
“Chúng tôi ủng hộ tự do hàng hải và mong muốn các tuyến vận tải luôn mở, trung lập và thông suốt,” ông Sugiono nhấn mạnh, đồng thời bác bỏ khả năng Indonesia đơn phương áp phí.
Ý tưởng gây sốc và phản ứng nhanh từ khu vực
Trước đó một ngày, Bộ trưởng Tài chính Indonesia Purbaya Yudhi Sadewa đã gây chú ý khi gợi ý rằng các quốc gia ven eo biển có thể xem xét thu phí tàu, tương tự cách Iran đang cân nhắc tại eo biển Hormuz.
Đề xuất này ngay lập tức vấp phải phản ứng từ các nước liên quan. Ngoại trưởng Malaysia Mohamad Hasan khẳng định mọi quyết định liên quan đến eo biển Malacca phải có sự đồng thuận của tất cả các quốc gia ven biển, bao gồm Indonesia, Malaysia, Singapore và Thái Lan.
Singapore cũng đưa ra quan điểm tương tự. Ngoại trưởng Vivian Balakrishnan khẳng định quyền quá cảnh qua các eo biển quốc tế là quyền đương nhiên của mọi quốc gia, không phải đặc quyền để áp đặt phí hay hạn chế.
“Mạch máu” của thương mại và năng lượng toàn cầu
Eo biển Malacca dài khoảng 900 km, nối Ấn Độ Dương với Biển Đông, là một trong những tuyến hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới. Mỗi ngày có hơn 200 tàu từ tàu container, tàu chở dầu đến tàu hàng rời đi qua khu vực này.
Tính theo năm, khoảng 90.000 lượt tàu lưu thông qua eo biển, vận chuyển gần 1/4 tổng lượng hàng hóa thương mại toàn cầu. Lưu lượng này thậm chí cao gấp đôi so với eo biển Hormuz.
Tại điểm hẹp nhất gần Singapore, eo biển chỉ rộng khoảng 2,7 km và có độ sâu trung bình khoảng 25 m khiến nơi đây trở thành một trong những “nút thắt cổ chai” quan trọng nhất của hệ thống logistics toàn cầu.
Lo ngại về việc Malacca có thể trở thành “Hormuz thứ hai” gia tăng trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông leo thang, khi Iran cân nhắc áp phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
Kịch bản này làm dấy lên nỗi lo về việc các tuyến hàng hải chiến lược có thể bị “vũ khí hóa”, gây gián đoạn chuỗi cung ứng và đẩy chi phí năng lượng toàn cầu tăng vọt.
Tuy nhiên, phản ứng nhanh chóng và dứt khoát từ Indonesia cùng các nước Đông Nam Á cho thấy khu vực này vẫn ưu tiên duy trì ổn định và tự do hàng hải - yếu tố sống còn đối với các nền kinh tế phụ thuộc thương mại.
“Điểm nghẽn chiến lược” của Trung Quốc
Eo biển Malacca cũng mang ý nghĩa đặc biệt đối với Trung Quốc, khi khoảng 80% lượng dầu nhập khẩu của nước này đi qua tuyến đường này. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể tạo ra “điểm nghẽn chiến lược” đối với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Khái niệm “Malacca dilemma”, được đưa ra từ đầu những năm 2000, phản ánh nỗi lo lâu dài của Bắc Kinh về khả năng tuyến vận tải này bị kiểm soát hoặc gián đoạn.
Việc Indonesia chính thức bác bỏ ý tưởng áp phí không chỉ mang ý nghĩa pháp lý mà còn là tín hiệu quan trọng đối với thị trường. Trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với nhiều rủi ro từ xung đột địa chính trị đến biến động năng lượng, việc giữ cho eo biển Malacca “mở cửa” giúp giảm nguy cơ xảy ra một cú sốc mới.
Ít nhất trong ngắn hạn, “mạch máu” của thương mại toàn cầu vẫn sẽ vận hành bình thường – với hàng chục nghìn con tàu mỗi năm tiếp tục đi qua mà không phải trả thêm bất kỳ chi phí nào.
if (pageSettings.allow3rd) admicroAD.unit.push(function () { admicroAD.show('admzonek1fs4xky') });
