Trượt các kỳ thi danh giá, từng bị từ chối hàng chục lần, nhưng Venkatraman Ramakrishnan vẫn vươn lên giành giải Nobel Hóa học. Câu chuyện của ông cho thấy: Đôi khi chính những “ngã rẽ ngoài kế hoạch” lại mở ra con đường dẫn tới đỉnh cao khoa học.
Từ những lần trượt IIT đến bước ngoặt rẽ hướng
Theo Times Of India, Ramakrishnan sinh năm 1952 tại Chidambaram (bang Tamil Nadu, Ấn Độ) trong một gia đình có truyền thống khoa học nhưng ông không phải là hình mẫu học sinh xuất sắc ngay từ đầu.
Thời trung học, ông từng tụt từ nhóm đầu xuống gần cuối lớp do mải đọc tiểu thuyết, chơi đùa và mơ mộng. Chỉ sau khi gặp thầy giáo dạy toán và khoa học T.C. Patel, Ramakrishnan, ông mới tìm lại niềm vui học tập. Hai năm cuối phổ thông, ông bứt tốc và tốt nghiệp với vị trí thứ hai toàn trường.
Tuy vậy, ông từng trượt cả kỳ thi vào các Viện Công nghệ Ấn Độ (IIT) lẫn Trường Y CMC Vellore - những đích đến mơ ước của hàng triệu học sinh.
Venki Ramakrishnan là người giải mã thành công cấu trúc nguyên tử của ribosome, giành giải Nobel Hóa học năm 2009. Ảnh: Mediatheque Lindau Nobel
Không đi theo con đường quen thuộc, ông chọn học vật lý tại Đại học Maharaja Sayajirao Baroda. Quyết định này về sau trở thành nền tảng quan trọng, giúp ông hình thành tư duy định lượng và khả năng giải quyết vấn đề - những yếu tố đặc biệt hữu ích trong nghiên cứu khoa học.
Sau đó, ông sang Mỹ, nhận bằng tiến sĩ vật lý tại Đại học Ohio vào năm 1976. Nhưng càng đi sâu vào Vật lý lý thuyết, ông càng cảm thấy mình đang chọn sai ngành.
Bước ngoặt lớn nhất lại đến khi ông quyết định rẽ sang sinh học, một lựa chọn đầy rủi ro khi gần như phải bắt đầu lại từ đầu. Ông tham gia các lớp học sinh học cơ bản: Di truyền học, hóa sinh, và sinh học phân tử; rồi chuyển sang nghiên cứu tại Đại học California, San Diego.
Sau này, chính sự kết hợp giữa vật lý và sinh học đã mở ra cho ông hướng đi trong lĩnh vực sinh học cấu trúc, nơi ông có thể tiếp cận các vấn đề theo cách khác biệt.
Kiên trì vượt thất bại và chinh phục đỉnh cao Nobel
Con đường nghiên cứu của Ramakrishnan không hề bằng phẳng. Ông từng bị từ chối tới 50 đơn xin việc trước khi dần khẳng định vị trí tại các cơ sở nghiên cứu như Đại học Yale, Phòng thí nghiệm Quốc gia Brookhaven và Phòng thí nghiệm Sinh học Phân tử MRC.
Năm 1999, Ramakrishnan ở lại Cambridge. Ông cùng cộng sự giải mã thành công cấu trúc ribosome - “nhà máy sản xuất protein” của tế bào. Công trình này không chỉ xác định cấu trúc nguyên tử ba chiều mà còn làm sáng tỏ cơ chế tế bào tạo ra protein, nền tảng của mọi hoạt động sống. Đây cũng chính là nghiên cứu đưa ông đến giải Nobel Hóa học năm 2009, cùng với Thomas A. Steitz và Ada Yonath.
Sau vinh quang Nobel, Ramakrishnan tiếp tục ghi dấu ấn khi giữ chức Chủ tịch Royal Society giai đoạn 2015-2020 và được Ấn Độ trao tặng huân chương Padma Vibhushan năm 2010.
Hành trình của ông là minh chứng rõ ràng rằng một kỳ thi hay một lần thất bại không quyết định tương lai. Ngược lại, sự kiên trì, khả năng thích nghi và dám rẽ hướng mới chính là chìa khóa mở ra những thành tựu lớn.
