Giao thông tại Việt Nam ngày càng gia tăng về mật độ phương tiện, do đó tai nạn vẫn là rủi ro hiện hữu trong đời sống hàng ngày. Khi sự cố phát sinh, các bên liên quan thường phải đối mặt với chi phí điều trị, sửa chữa và các khoản bồi thường. Những chi phí này có thể tạo áp lực tài chính đáng kể, đặc biệt trong các trường hợp thiệt hại lớn.
Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới áp dụng như cơ chế chia sẻ rủi ro. Khi tham gia bảo hiểm, chủ xe chuyển một phần nghĩa vụ bồi thường sang doanh nghiệp bảo hiểm trong phạm vi và điều kiện đã được quy định. Cơ chế này giúp xác định rõ trách nhiệm tài chính khi xảy ra tai nạn.
Một trong những giá trị rõ ràng nhất của bảo hiểm là khả năng hỗ trợ tài chính kịp thời cho nạn nhân. Khi tai nạn xảy ra, chi phí điều trị, sửa chữa hoặc bồi thường thường phát sinh ngay lập tức. Nếu không có nguồn hỗ trợ, người gây tai nạn có thể gặp khó khăn trong việc chi trả. Bảo hiểm giúp giảm áp lực này khi doanh nghiệp bảo hiểm thay mặt chủ xe thực hiện nghĩa vụ bồi thường theo quy định.
Lưu lượng phương tiện giao thông tại Hà Nội. Ảnh: Phạm Chiểu
Thực tế cho thấy, không ít trường hợp người gây tai nạn không đủ khả năng tài chính để khắc phục hậu quả. Tình trạng này dễ dẫn đến tranh chấp kéo dài, ảnh hưởng cả người gây thiệt hại và nạn nhân. Sự tham gia của bảo hiểm giúp hạn chế tình trạng trên, đồng thời tạo cơ chế xử lý rõ ràng hơn.
Theo Nghị định 67/2023/NĐ-CP, doanh nghiệp bảo hiểm có trách nhiệm bồi thường cho bên thứ ba đối với thiệt hại do phương tiện gây ra. Phạm vi bồi thường gồm thiệt hại về người và tài sản, với các hạn mức cụ thể. Đối với thiệt hại về sức khỏe và tính mạng, mức bồi thường tối đa là 150 triệu đồng cho mỗi người trong một vụ tai nạn. Khoản chi trả này áp dụng cho các chi phí liên quan đến điều trị, chăm sóc y tế hoặc các chi phí hợp lý khác theo quy định.
Đối với thiệt hại về tài sản, mức bồi thường tối đa là 100 triệu đồng mỗi vụ đối với ôtô và 50 triệu đồng mỗi vụ đối với xe máy. Mức chi trả được xác định dựa trên giá trị thiệt hại thực tế và hồ sơ xác nhận từ cơ quan chức năng.
Quy trình bồi thường thực hiện theo các bước: khi xảy ra tai nạn, người tham gia cần thông báo cho doanh nghiệp bảo hiểm và phối hợp với cơ quan chức năng để lập hồ sơ vụ việc. Hồ sơ thường gồm biên bản tai nạn, giấy đăng ký xe, giấy chứng nhận bảo hiểm và các chứng từ liên quan đến thiệt hại.
Sau khi tiếp nhận hồ sơ hợp lệ, doanh nghiệp bảo hiểm tiến hành đánh giá và xác định mức chi trả. Trong một số trường hợp, doanh nghiệp có thể thực hiện tạm ứng để hỗ trợ chi phí ban đầu cho nạn nhân. Phần chi trả còn lại được hoàn tất sau khi hồ sơ được xử lý đầy đủ.
Hạ tầng giao thông tại TP HCM. Ảnh: Đình Văn
Ngoài phạm vi chi trả, bảo hiểm cũng quy định rõ các trường hợp loại trừ. Các thiệt hại phát sinh từ hành vi cố ý, vi phạm pháp luật nghiêm trọng hoặc phương tiện không đủ điều kiện lưu hành có thể không thuộc phạm vi bồi thường. Các điều khoản này được thể hiện trong hợp đồng và cần được người tham gia nắm rõ.
Theo các chuyên gia, bên cạnh hỗ trợ trực tiếp cho cá nhân, bảo hiểm còn góp phần giảm tải cho hệ thống y tế và ngân sách xã hội. Khi chi phí điều trị được chi trả một phần hoặc toàn bộ từ bảo hiểm, gánh nặng tài chính không hoàn toàn dồn lên người dân hoặc các quỹ công, giúp phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn trong xử lý hậu quả tai nạn.
Theo một số đơn vị cung cấp, ngoài yếu tố tài chính, bảo hiểm còn có tác động đến hành vi tham gia giao thông. Quy định bắt buộc mua bảo hiểm vừa mang tính pháp lý, vừa tạo ra ý thức trách nhiệm đối với người điều khiển phương tiện. Khi tham gia bảo hiểm, người lái xe có xu hướng cân nhắc kỹ hơn trong quá trình di chuyển, hạn chế các hành vi rủi ro.
Việc hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ cũng giúp người tham gia giao thông chủ động hơn khi xảy ra sự cố. Trong quá trình giải quyết bồi thường, các bên cần cung cấp hồ sơ, phối hợp với cơ quan chức năng và tuân thủ quy trình. Qua đó, người dân dần tiếp cận với các quy định pháp luật và nâng cao ý thức tuân thủ.
Một tác động khác của bảo hiểm là giảm thiểu xung đột sau tai nạn. Trước đây, nhiều vụ việc trở nên căng thẳng do các bên không thống nhất được mức bồi thường. Khi có doanh nghiệp bảo hiểm tham gia, quá trình xác định thiệt hại và chi trả được thực hiện theo quy định cụ thể. Các bên có thể dựa trên kết luận của cơ quan chức năng và điều khoản hợp đồng để giải quyết, từ đó hạn chế tranh chấp. Ở góc độ rộng hơn, việc giảm thiểu tranh chấp sau tai nạn cũng góp phần giữ gìn trật tự an toàn xã hội.
Tuy nhiên, việc triển khai bảo hiểm bắt buộc vẫn tồn tại một số vấn đề trong thực tế. Một bộ phận người dân tham gia bảo hiểm chủ yếu để đáp ứng yêu cầu về giấy tờ, chưa quan tâm đến nội dung hợp đồng. Điều này dẫn đến việc không nắm rõ phạm vi bảo hiểm hoặc quy trình bồi thường. Ngoài ra, tình trạng mua bảo hiểm qua các kênh không chính thức vẫn còn xuất hiện. Một số trường hợp không kiểm tra thông tin doanh nghiệp hoặc điều khoản hợp đồng trước khi mua. Việc này có thể ảnh hưởng đến quyền lợi khi phát sinh yêu cầu bồi thường.
Đại diện đơn vị cung cấp đánh giá, trong dài hạn, cơ chế bảo hiểm góp phần hình thành khuôn khổ chung cho việc xử lý thiệt hại trong giao thông. Các bên tham gia có thể dựa trên hệ thống quy định để xác định trách nhiệm và hoàn tất nghĩa vụ liên quan.
