Cơ quan này đang xin ý kiến cho dự thảo thông tư quy định chi tiết Luật Phòng bệnh, dự kiến ban hành quy định ngay trong năm nay. Thay vì chỉ tập trung điều trị bệnh nhân đã phát bệnh, ngành y tế muốn mở rộng hệ thống giám sát sang nhóm nguy cơ cao nhằm phát hiện sớm và phòng ngừa các vấn đề sức khỏe tinh thần.
Một bệnh nhân điều trị tại Viện Sức khỏe Tâm thần. Ảnh: Lê Nga
Cùng với nhóm áp lực cao, Bộ Y tế yêu cầu theo dõi những người mang yếu tố nguy cơ về sinh lý, tâm lý và xã hội. Cụ thể, nhân viên y tế sẽ giám sát người có người thân mắc bệnh tâm thần, người từng chấn thương sọ não, tai biến mạch máu não hoặc mắc các bệnh mạn tính như ung thư, đái tháo đường, HIV/AIDS. Nhóm trải qua giai đoạn thay đổi sinh lý đặc biệt gồm tuổi dậy thì, phụ nữ sau sinh, thời kỳ tiền mãn kinh và tuổi già cũng nằm trong danh sách. Về mặt tâm lý, cơ quan quản lý đưa những người trải qua stress kéo dài do mất người thân, ly hôn, thất nghiệp, nạn nhân bạo lực gia đình hay thảm họa vào diện cần theo dõi. Chuyên gia y tế cũng đề xuất giám sát người có tính cách quá cầu toàn, tự ti, hay lo âu hoặc từng nảy sinh ý định tự sát.
Để thực hiện quy định, hệ thống y tế sẽ thu thập dữ liệu về thông tin cá nhân, nghề nghiệp, nơi cư trú, kèm theo các biểu hiện suy giảm khả năng học tập, lao động, giao tiếp hoặc rối loạn cảm xúc kéo dài. Hoạt động này giúp bác sĩ phát hiện sớm các nguy cơ trong cộng đồng, từ đó triển khai giải pháp hỗ trợ kịp thời và hạn chế tình trạng bệnh tiến triển nặng hay tái phát.
Số liệu của Bộ Y tế cho thấy tỷ lệ rối loạn tâm thần ở nước ta chiếm gần 15% dân số, cứ 7 người Việt thì có một người mắc bệnh, phần lớn không được điều trị. Đáng lo ngại là sức khỏe tâm thần ở lứa trẻ. Khảo sát Sức khỏe tâm thần vị thành niên quốc gia năm 2022 ghi nhận 21,7% thanh thiếu niên cho biết có vấn đề về sức khỏe tâm thần. Các bệnh lý như trầm cảm, rối loạn lưỡng cực, tâm thần phân liệt, tự kỷ hay mất trí nhớ không chỉ bào mòn sức khỏe thể chất mà còn tạo gánh nặng kinh tế cho gia đình, làm suy giảm nguồn lực phát triển xã hội.
Trước thực trạng thiếu hụt nhân sự chuyên khoa, Bộ Y tế đang xây dựng hai đề án nhằm nâng cao năng lực hệ thống chăm sóc sức khỏe và giám định pháp y giai đoạn 2023-2030. Ngành y tế lên kế hoạch bổ sung giường bệnh, tăng cường nguồn nhân lực và nâng cấp cơ sở vật chất. Cơ quan quản lý đặt mục tiêu sàng lọc định kỳ cho ít nhất 40% người dân vào năm 2025, tiến tới mức 60% vào năm 2030, đồng thời triển khai can thiệp sớm cho một nửa số trẻ em và thanh thiếu niên có nguy cơ.
