Chia sẻ bài viết Bản quyền “đen” trên nền tảng trực tuyến trên trang Facebook cá nhân và trao đổi thêm với phóng viên VietNamNet, luật sư Phan Vũ Tuấn - người từng có 10 năm công tác tại Cục Bản quyền tác giả, hiện điều hành Phan Law Vietnam, cho biết, bản quyền là khái niệm cực kỳ quyền lực, đặc biệt ở các quốc gia phát triển.
Tại Việt Nam cũng không khác, pháp luật bảo hộ tối đa cho người sáng tạo. Một bản nhạc, một bức ảnh, một đoạn video ngắn đều là tài sản được pháp luật bảo vệ.
Năm 2021, cả nước từng dậy sóng khi bản ghi Quốc ca “Tiến quân ca” bị đánh gậy bản quyền trên YouTube. Ảnh chụp lại màn hình
Luật sư Phan Vũ Tuấn chia sẻ, ông làm bản quyền 26 năm nên thấy đủ chiêu trò của “những người biến bản quyền từ lá chắn thành dao”.
Trong đó, chiêu đầu tiên là đi thu thập bản quyền từ những người không hiểu mình đang bán gì. Những người này tìm đến các nhạc sĩ lão thành, sức khoẻ yếu và không rành internet lẫn việc ký kết hợp đồng.
Các nhạc sĩ ký hợp đồng vì tin tưởng, con cái không ở gần và cho rằng đây là tiền sử dụng bản quyền chứ không phải bán đứt.
Những kẻ trục lợi sẽ lợi dụng điểm yếu đó để ký các hợp đồng quản lý bản quyền, mà giá trả cho các nhạc sĩ này chỉ vài triệu đến vài chục triệu đồng, trong khi đó sản phẩm có thể sinh ra hàng tỷ đồng mỗi năm trên nền tảng số.
Thủ đoạn thứ hai là các đơn vị dùng quyền MCN để đi đánh “gậy bản quyền” trên các nền tảng số.
MCN (Multi-Channel Network - Mạng đa kênh), là đơn vị được YouTube, Tiktok hay Facebook uỷ quyền quản lý nội dung hàng loạt. Ở Việt Nam có một vài đơn vị được đặc quyền này.
Vì vậy, với việc nghệ sĩ, nhà sáng tạo hay các tổ chức, khi sản xuất những nội dung mà có một phần liên quan đến bản quyền các MCN này đã đăng ký, họ sẽ bị “đánh gậy” (Content ID Claim) và toàn bộ doanh thu của kênh sẽ chảy vào tài khoản của những người có MCN.
Ông Tuấn cho biết, nhiều nghệ sĩ thậm chí còn bị đánh gậy chính tác phẩm do mình sáng tác trên các nền tảng trực tuyến. Đơn cử ca khúc "Giấc mơ trưa" của nhạc sĩ Nguyễn Vĩnh Tiến và Giáng Son, chính tác giả bị BH Media đánh gậy bản quyền, chính chủ bức xúc khi tác phẩm của mình bị người khác "sở hữu" trên nền tảng số.
Vị luật sư chia sẻ thêm, sau khi đánh gậy, các MCN sẽ liên hệ và để được gỡ Claim thì phải thỏa thuận, nếu không sẽ bị xóa kênh.
“Đây không phải là bảo vệ bản quyền, đây là cưỡng đoạt có hệ thống (người bị hại hay gọi là tống tiền)”, ông Tuấn nói.
Nhắc đến BH Media, ông Nguyễn Tiến Huy, CEO của Pencil Group cũng chia sẻ, BH Media không phải cái tên xa lạ. Năm 2021, cả nước từng dậy sóng khi bản ghi Quốc ca “Tiến quân ca” mở màn trận đấu đội tuyển Việt Nam tại AFF Cup không được phát do lo ngại bị đánh gậy bản quyền trên YouTube; vụ việc của ca sĩ Giáng Son ở trên, cũng như vụ nhạc sĩ Minh Châu bị cảnh báo vi phạm bản quyền tác phẩm của chính mình trên các nền tảng trực tuyến.
Theo ông Huy, mô hình hoạt động mà BH Media và các đơn vị tương tự khai thác có thể tóm gọn như sau: được ủy quyền quản lý một số lượng bản ghi nhất định, nhưng đăng ký trên hệ thống Content ID của YouTube ở phạm vi rộng hơn nhiều, rồi dùng cơ chế quét tự động để Claim doanh thu quảng cáo từ bất kỳ video nào có âm thanh trùng khớp, kể cả khi người đăng chính là tác giả gốc. Nói cách khác, họ biến một công cụ bảo vệ bản quyền thành cỗ máy thu tiền và người bị thu tiền lại chính là chủ sở hữu sáng tạo.
