Đó chính là: "cá măng sông Đà".
Cá măng sông Đà thực chất là một loài cá nước ngọt lớn, thường được các nhà nghiên cứu xác định gần với loài Channa micropeltes – hay còn gọi là cá lóc bông. Đây là loài cá săn mồi đứng đầu trong môi trường nước ngọt, phân bố ở các khu vực sông sâu, nhiều ghềnh thác.
Việc người dân gọi cá măng là "thủy quái" phần lớn xuất phát từ những lần bắt gặp cá có kích thước bất thường, cùng với sức quẫy mạnh có thể làm rách lưới, thậm chí kéo lệch thuyền nhỏ.
Theo kinh nghiệm của ngư dân, cá măng có thể dài tới gần 2m, nặng hàng chục kilogram. Thân cá dài, đầu lớn, miệng rộng với hàm răng sắc nhọn – những đặc điểm điển hình của loài săn mồi.
Cá măng trên sông Đà.
Chúng thường sống đơn độc, ẩn nấp trong các hốc đá, vùng nước sâu rồi bất ngờ tấn công con mồi như cá nhỏ, tôm, thậm chí cả những loài thủy sinh lớn hơn. Chính tập tính này khiến cá măng được xem là "kẻ thống trị" trong chuỗi thức ăn của hệ sinh thái sông Đà.
Vì sao gắn với những câu chuyện ly kỳ?
Không phải ngẫu nhiên mà cá măng trở thành nhân vật chính trong nhiều giai thoại. Vùng sông Đà vốn nổi tiếng với địa hình hiểm trở, nước sâu và nhiều xoáy ngầm. Trong điều kiện đó, việc xuất hiện một loài cá lớn, khó kiểm soát càng dễ làm dấy lên trí tưởng tượng của con người.
Một số câu chuyện truyền miệng thậm chí cho rằng cá măng có thể tấn công người. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có bằng chứng khoa học nào xác nhận điều này. Các chuyên gia cho rằng cá chỉ trở nên nguy hiểm khi bị kích động hoặc mắc lưới.
Bên cạnh yếu tố "huyền bí", cá măng còn là một đặc sản được ưa chuộng. Thịt cá chắc, ít xương dăm, có thể chế biến thành nhiều món như nướng, kho, om riềng hay nấu canh chua.
Tuy nhiên, do số lượng ngoài tự nhiên ngày càng giảm, cá măng trở nên hiếm và giá trị kinh tế cao. Việc nuôi loài cá này cũng không dễ, bởi chúng cần môi trường nước rộng, chảy mạnh và điều kiện sinh thái gần với tự nhiên.
Những câu chuyện về "thủy quái" sông Đà phần lớn mang màu sắc dân gian nhiều hơn là thực tế. Cá măng, xét cho cùng, chỉ là một loài cá săn mồi lớn với những đặc điểm sinh học nổi bật.
Tuy vậy, chính sự tồn tại của loài cá này cũng cho thấy hệ sinh thái sông Đà từng rất phong phú và đa dạng. Trong bối cảnh môi trường đang thay đổi, việc bảo tồn các loài cá bản địa như cá măng không chỉ có ý nghĩa về kinh tế mà còn góp phần giữ gìn cân bằng sinh thái.
