PGS.TS.BS Phạm Thị Ngọc Thảo, Khoa Hồi sức tích cực Bệnh viện Chợ Rẫy, Phó chủ tịch Hội Hồi sức cấp cứu và Chống độc Việt Nam, tại hội nghị khoa học tuần qua, cho biết mô hình "ICU xanh" (hồi sức tích cực xanh) đang được xem là bước đi cần thiết trong lộ trình chuyển đổi xanh của ngành y tế. Tuy nhiên, Việt Nam hiện chưa có một đơn vị ICU - khu vực điều trị bệnh nhân nặng, nguy kịch nhất trong bệnh viện - đúng nghĩa "xanh".
So với Nhật Bản hay Singapore, nơi rác thải y tế được kiểm soát chặt nhờ phân loại nghiêm ngặt, lượng rác tại các bệnh viện tuyến trung ương ở Việt Nam vẫn rất lớn. Đại dịch Covid-19 là minh chứng rõ nét cho áp lực từ vật tư nhựa dùng một lần và mức tiêu thụ điện, nước lớn trong chăm sóc bệnh nhân nặng.
ICU và gây mê hồi sức là những khu vực tiêu tốn năng lượng và vật tư y tế cao hàng đầu. Để duy trì sự sống, các phòng hồi sức phải vận hành liên tục hệ thống máy móc dày đặc, sử dụng nhiều điện, oxy, khí y tế và nước. Đây cũng là nơi phát sinh lượng rác lớn, chủ yếu từ vật tư dùng một lần và các thiết bị khó xử lý khi hết vòng đời như máy thở.
Tác động môi trường từ hoạt động y tế đang tạo ra một vòng lặp nghịch lý: môi trường ô nhiễm (biến đổi khí hậu, kim loại nặng, El Nino...) làm gia tăng bệnh tật, từ đó lại tạo thêm gánh nặng cho hệ thống y tế.
Nhận diện thách thức này, Bệnh viện Chợ Rẫy đã từng bước chuyển đổi từ nhiều năm trước, như thay thế hệ thống chiếu sáng bằng đèn LED, ứng dụng năng lượng mặt trời. Tuy nhiên, để tiến tới mô hình xanh toàn diện, ngành y tế vẫn đối mặt nhiều rào cản.
Trong đó, chính sách đấu thầu chưa có tiêu chí ưu tiên vật tư tái sử dụng an toàn khiến việc lựa chọn sản phẩm thân thiện môi trường gặp khó. Việc nâng cấp đồng bộ hạ tầng, thiết bị cũng đòi hỏi chi phí lớn, trong khi thói quen sử dụng đồ dùng một lần của nhân viên y tế chưa thể thay đổi nhanh.
"Chi phí đầu tư ban đầu có thể cao, nhưng lợi ích dài hạn rất lớn", bác sĩ Thảo nói, nhấn mạnh đây là hành trình cần thời gian và sự kiên trì.
Khoa Hồi sức Cấp cứu, Bệnh viện Chợ Rẫy. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Bệnh viện đã xây dựng lộ trình triển khai ICU xanh theo ba giai đoạn. Trước mắt, mô hình sẽ được thí điểm tại hai đơn vị hồi sức Khu B và Khu D, với các giải pháp như phân loại rác tại giường, rà soát chuỗi cung ứng, thiết kế không gian tận dụng ánh sáng tự nhiên và đào tạo thói quen tiết kiệm năng lượng.
Hiệu quả thí điểm không chỉ đo bằng mức giảm phát thải hay chi phí bù carbon mà còn ở cải thiện môi trường làm việc. Khi có dữ liệu thực tế, mô hình sẽ được cân nhắc mở rộng sang các chuyên khoa như hô hấp, tim mạch, thần kinh.
Những nỗ lực này diễn ra trong bối cảnh ngành y tế đóng góp khoảng 4-5% tổng phát thải khí nhà kính toàn cầu. Vì vậy, giảm phát thải trong bệnh viện, đặc biệt ở các khoa hồi sức, được xem là bước đi quan trọng hướng tới phát triển bền vững.
"Y học phát triển các kỹ thuật đỉnh cao để cứu người, nhưng cũng tạo tác động môi trường không nhỏ và ICU xanh không chỉ giảm tác động, tối ưu tài nguyên mà còn phải duy trì chất lượng chăm sóc bệnh nhân", bác sĩ nhấn mạnh.
Theo kinh nghiệm từ các quốc gia phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore hay Canada, "ICU xanh" được vận hành theo mô hình 4P. Trong đó, Product (sản phẩm) tập trung vào thiết bị, vật tư y tế bền vững, có thể tái chế hoặc tái sử dụng an toàn. Process (quy trình) hướng đến quy trình thân thiện môi trường, giảm đồ dùng một lần, phân loại rác tại nguồn và kiểm soát khí gây mê. People (con người) nhấn mạnh đào tạo nhân viên y tế, xây dựng thói quen tiết kiệm năng lượng và phối hợp đa chuyên ngành. Patient (bệnh nhân) chú trọng thiết kế không gian ICU với ánh sáng tự nhiên, thông gió tốt, giúp người bệnh phục hồi toàn diện.
