Trong văn hóa Á Đông, rượu gắn liền với giao tiếp, công việc và những cuộc gặp gỡ thân tình. Nhưng phía sau vài ly “cho vui” là cả một chuỗi phản ứng sinh học phức tạp mà không phải ai cũng hiểu rõ. Khi nâng ly, nhiều người chỉ quan tâm mình uống được bao nhiêu, mà quên rằng cơ thể đang phải căng mình xử lý từng phân tử ethanol đi vào.
Từ lúc giọt rượu chạm dạ dày, lao xuống ruột non, thấm vào máu rồi chuyển hóa tại gan, hành trình của ethanol diễn ra nhanh hơn chúng ta tưởng.
Việc hiểu cơ chế này không chỉ giúp lý giải vì sao uống lúc đói dễ say nhanh, vì sao ăn trước khi uống có thể làm giảm “đỉnh” nồng độ cồn trong máu, mà còn giúp mỗi người xây dựng chiến lược ăn uống và hành vi phù hợp để hạn chế tổn hại đến cơ thể.
Cơ thể hấp thu nồng độ cồn nhanh hơn khi đói bụng (Ảnh minh họa: Unsplash).
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và oxy cao áp, trong các chất đưa vào cơ thể, rượu là một trong những chất được hấp thu nhanh nhất.
Ngay khi chạm vào niêm mạc dạ dày, ethanol đã bắt đầu khuếch tán qua lớp niêm mạc và đi vào máu. Chỉ một thời gian ngắn sau khi uống, phân tử rượu đã hiện diện trong máu, lên não, đến gan, cơ bắp và nhiều cơ quan khác. Đó là lý do vì sao nhiều người cảm thấy lâng lâng chỉ sau vài ly nhỏ.
Ethanol là phân tử nhỏ, tan tốt trong nước nên cơ thể gần như không có “hàng rào đặc hiệu” để chặn lại. Cơ chế hấp thu chủ yếu là khuếch tán thụ động, rượu di chuyển từ nơi nồng độ cao sang nơi nồng độ thấp mà không cần tiêu tốn năng lượng.
Khoảng 20% lượng rượu được hấp thu ngay tại dạ dày, phần lớn còn lại đi xuống ruột non, đặc biệt là tá tràng và hỗng tràng. Ruột non có diện tích hấp thu rất lớn, được ví như một “sân tennis” trải phẳng. Khi rượu tràn xuống đây, nồng độ cồn trong máu có thể tăng vọt chỉ trong thời gian ngắn.
Yếu tố then chốt quyết định say nhanh hay chậm là tốc độ làm rỗng dạ dày. Khi dạ dày trống, rượu gần như đi thẳng xuống ruột non, giống như mở khóa cho dòng cồn đổ ồ ạt vào hệ tuần hoàn. Cảm giác mặt đỏ nhanh, choáng đầu, nói nhiều, phản xạ chậm xuất hiện sớm hơn.
Ngược lại, khi trong dạ dày có thức ăn, đặc biệt là bữa ăn đủ chất, rượu bị giữ lại lâu hơn. Quá trình hấp thu diễn ra từ tốn, đỉnh nồng độ cồn trong máu thấp hơn. Ở người đã ăn, enzyme tại niêm mạc dạ dày còn có thể chuyển hóa một phần rượu ngay tại chỗ, giống như một “bộ lọc bước đầu”. Tuy vậy, mức độ này không đủ để vô hiệu hóa hoàn toàn rượu.
Nồng độ cồn trong đồ uống cũng ảnh hưởng đến tốc độ say. Mức khoảng 12-20% thường được hấp thu nhanh hơn so với nồng độ quá thấp hoặc quá cao. Nếu nồng độ vượt trên 40%, rượu dễ gây kích ứng và co thắt môn vị, khiến dạ dày giữ rượu lâu hơn. Khi đó, bạn có thể say chậm hơn nhưng tổn thương niêm mạc lại lớn hơn.
Đồ uống có ga như bia, champagne hoặc cocktail pha soda tạo áp lực trong dạ dày, làm mở môn vị và đẩy rượu xuống ruột non nhanh hơn. Kết quả là cơn say đến đột ngột và mạnh mẽ hơn.
