Dinh dưỡng viên Trần Phạm Thúy Hòa, khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết mướp đắng chứa một số hoạt chất sinh học, có thể không phù hợp với một số nhóm người.
Phụ nữ mang thai và đang cho con bú
Mướp đắng chứa nhiều hoạt chất sinh học như charantin, polypeptide-P, vicine và các alkaloid (momordicin). Với phụ nữ mang thai, alkaloid và glycoside có thể kích thích co bóp tử cung và ảnh hưởng đến thai kỳ. Một số nghiên cứu trên động vật cũng cho thấy việc sử dụng liều cao có thể gây bất lợi cho sự phát triển của thai nhi.
Mướp đắng thanh nhiệt, giải độc nhưng có thể gây tác dụng phụ với một số nhóm người. Ảnh: Thu Hương
Phụ nữ đang cho con bú nên thận trọng khi ăn mướp đắng vì một số hoạt chất có thể đi qua sữa mẹ. Chất vicine trong hạt có khả năng gây tổn thương hồng cầu. Ở trẻ sơ sinh, hệ enzyme bảo vệ cơ thể còn chưa hoàn thiện (nhất là ở những trẻ thiếu men G6PD) nên dễ bị ảnh hưởng, có thể gây thiếu máu.
Người thiếu men G6PD
Ở người thiếu men G6PD, hồng cầu dễ bị tổn thương do khả năng chống lại các chất oxy hóa kém. Chuyên viên Hòa lưu ý mướp đắng có chứa một số hoạt chất có tính oxy hóa (như vicine), làm phá hủy hồng cầu, gây ra tình trạng tan máu cấp (favism) với biểu hiện như nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi, sốt, đau đầu, thậm chí nặng có thể dẫn đến hôn mê. Người thiếu men G6PD được khuyến cáo không nên sử dụng mướp đắng, đặc biệt là hạt, để tránh nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe.
Người đang dùng thuốc hạ đường huyết hoặc insulin
Mướp đắng có hoạt chất như charantin và polypeptide-P góp phần hạ đường huyết, tăng sử dụng glucose của tế bào theo cơ chế tương tự insulin. Khi dùng đồng thời với các thuốc điều trị đái tháo đường (như insulin hoặc thuốc hạ đường huyết), tác dụng này có thể bị cộng hưởng, làm đường huyết giảm xuống dưới mức an toàn. Người bệnh có thể xuất hiện triệu chứng như run tay, vã mồ hôi, mệt lả, chóng mặt, ngất hoặc hôn mê.
Người huyết áp thấp
Ăn mướp đắng có thể làm hạ huyết áp nhờ một số hoạt chất như charantin, có tác dụng hỗ trợ giãn mạch, giảm sức cản ngoại biên. Một số cơ chế được ghi nhận như tăng sản xuất nitric oxide (NO) và ảnh hưởng đến hoạt động của cơ trơn thành mạch. Người có huyết áp thấp (dưới 90/60 mmHg) nên cần thận trọng khi sử dụng.
Người có bệnh lý về gan và thận
Mướp đắng chứa một số hợp chất đắng như cucurbitacin, có thể gây kích ứng nếu dùng với lượng lớn hoặc kéo dài. Nếu trồng trong môi trường ô nhiễm, mướp đắng có thể tích lũy kim loại nặng (cadmium, chì, arsenic...). Người mắc bệnh gan hoặc thận có khả năng thải độc kém hơn, nên ăn thực phẩm có thể làm tình trạng bệnh nặng hơn.
Người mắc các bệnh tiêu hóa
Cucurbitacin trong vỏ, hạt mướp đắng gây kích thích mạnh niêm mạc đường tiêu hóa khi ăn nhiều. Vì vậy, người mắc các bệnh như viêm loét dạ dày, viêm đại tràng hoặc hội chứng ruột kích thích (IBS) dễ xuất hiện triệu chứng đau bụng, khó chịu khi ăn thực phẩm. Mướp đắng cũng chứa một lượng chất xơ không hòa tan, có thể làm tăng nhu động ruột, ăn nhiều dễ gây đầy bụng hoặc tiêu chảy, đặc biệt ở người có hệ tiêu hóa nhạy cảm.
Dinh dưỡng viên Hòa khuyên người bình thường chỉ nên tiêu thụ tối đa khoảng 100 g mướp đắng/ngày, tương đương một quả nhỏ và không nên dùng thường xuyên để hạn chế nguy cơ tiêu chảy, hạ đường huyết hoặc ảnh hưởng đến gan, thận ở người nhạy cảm. Khi chế biến, nên bỏ hạt để giảm lượng vicine và ưu tiên luộc, xào hoặc nấu canh, hạn chế ăn sống hoặc ép nước vì có thể làm tăng tác dụng phụ.
Những tiền sử bệnh lý nhưng vẫn muốn bổ sung mướp đắng vào chế độ ăn, cần tham khảo ý kiến bác sĩ, thường xuyên kiểm tra chỉ số men gan, chức năng thận, đường huyết để điều chỉnh kịp thời.
| Độc giả gửi câu hỏi về dinh dưỡng tại đây để bác sĩ giải đáp |
