Trong tâm lý học, sự bận rộn giả tạo thường được gọi là "nghiện bận rộn" (busy trap). Thay vì tập trung vào những mục tiêu mang lại giá trị cao, người mắc hội chứng này thường sa đà vào những việc lặt vặt, không tên để tạo ra một cảm giác an tâm giả tạo về năng suất.
Theo một nghiên cứu từ Đại học Harvard, việc luôn giữ cho mình bận rộn với những nhiệm vụ không quan trọng thực chất là một cơ chế đối phó với sự lo âu và nỗi sợ thất bại. Nếu bạn thấy mình hoặc đồng nghiệp sở hữu 3 biểu hiện dưới đây, hãy thận trọng vì bạn đang lãng phí quỹ thời gian quý giá một cách vô ích.
Luôn ưu tiên những việc vụn vặt và né tránh "tư duy sâu"
Dấu hiệu điển hình nhất của người bận rộn giả tạo là họ có thể dành cả ngày để check email, sắp xếp lại icon trên màn hình máy tính, dọn dẹp bàn làm việc hoặc tham gia vào các cuộc họp không mục đích. Họ luôn có danh sách việc cần làm (to-do list) dài dằng dặc, nhưng những việc quan trọng nhất, đòi hỏi nhiều chất xám nhất lại luôn bị đẩy xuống cuối cùng hoặc dời sang ngày mai.
Ảnh minh họa
Khoa học gọi đây là sự trì hoãn dưới lớp vỏ bọc năng suất. Thay vì thực hiện tư duy sâu (deep work) - khái niệm của Giáo sư Cal Newport về việc tập trung không xao nhãng vào một nhiệm vụ khó, họ chọn làm những việc dễ dàng để nhanh chóng có được cảm giác hoàn thành (một cú hit dopamine ngắn hạn). Kết quả là họ luôn cảm thấy mệt mỏi vì "làm việc quá nhiều" nhưng nhìn lại thì dự án quan trọng vẫn dậm chân tại chỗ.
Thích phô trương sự bận rộn và coi đó là "huy chương" bản lĩnh
Người bận rộn giả tạo thường có xu hướng than vãn về việc mình thiếu ngủ, không có thời gian ăn trưa hay phải làm việc xuyên cuối tuần. Trên mạng xã hội, họ thường xuyên đăng tải hình ảnh bàn làm việc lúc nửa đêm kèm những dòng trạng thái đầy áp lực. Đối với họ, bận rộn không phải là một trạng thái làm việc mà là một loại "vỏ bọc" để chứng tỏ giá trị bản thân với người xung quanh.
Nghiên cứu về tâm lý học xã hội chỉ ra rằng, trong nhiều nền văn hóa, bận rộn được coi là biểu tượng của địa vị và sự quan trọng. Chính vì vậy, nhiều người cố tình duy trì vẻ ngoài bận rộn để che giấu sự thiếu hiệu quả hoặc nỗi sợ bị coi là lười biếng. Họ phản hồi tin nhắn ngay lập tức nhưng nội dung lại không giải quyết được vấn đề, hoặc luôn xuất hiện ở mọi nơi nhưng không thực sự đóng góp giá trị cốt lõi nào.
Luôn rơi vào trạng thái "đa nhiệm" nhưng không bao giờ hoàn tất
Biểu hiện thứ ba là việc cố gắng làm nhiều việc cùng một lúc (multitasking). Bạn sẽ thấy họ vừa mở hàng chục tab trình duyệt, vừa nghe điện thoại, vừa trả lời tin nhắn đồng nghiệp. Họ tin rằng đây là cách làm việc hiệu quả nhất, nhưng thực tế, bộ não con người không được thiết kế để đa nhiệm những việc đòi hỏi sự tập trung cao.
Ảnh minh họa
Theo các nghiên cứu từ Đại học Stanford, những người đa nhiệm kinh niên thực chất có khả năng lọc thông tin kém hơn và mất nhiều thời gian hơn để chuyển đổi giữa các nhiệm vụ so với người làm việc đơn nhiệm. Sự bận rộn kiểu này chỉ tạo ra một sự hỗn loạn về mặt tinh thần, khiến sai sót dễ xảy ra và sản phẩm cuối cùng thường hời hợt, thiếu chiều sâu. Họ luôn trong tình trạng "cháy nhà mới nhảy" nhưng thực tế là do chính họ đã tạo ra đám cháy đó bằng cách quản lý thời gian kém hiệu quả.
Bận rộn không đồng nghĩa với năng suất. Một người thành công thực thụ là người biết cách nói "không" với những việc vô nghĩa để dồn toàn lực cho những điều thực sự tạo ra sự khác biệt. Nếu bạn nhận thấy mình đang rơi vào cái bẫy bận rộn giả tạo, hãy dừng lại, hít thở sâu và học cách làm việc thông minh thay vì chỉ làm việc chăm chỉ một cách mù quáng.
